Koning Radboud: trouw aan zijn voorouders en zijn oude geloof

Op 9 augustus 719 overlijdt Radboud, ook wel Redbad genoemd. Hij was een invloedrijke koning van de Friezen en werd rond 670 geboren. Hoe groot zijn machtsgebied precies was, blijft onzeker. Zijn invloed strekte zich in ieder geval uit over grote delen van het huidige Noord- en Zuid-Holland, Utrecht en Friesland. Ook belangrijke plaatsen als Utrecht en Dorestad lagen binnen de Friese machtswereld. Dorestad, bij het huidige Wijk bij Duurstede, was in die tijd een belangrijk handelscentrum.

Sommige historici gaan uit van een veel groter Fries machtsgebied, soms zelfs van het Zwin in Vlaanderen tot aan de Wezer in Duitsland. Of Radboud werkelijk over dit hele gebied heerste, blijft echter onzeker.

HEIDENSE KONING

Radboud bleef een heidense vorst. Hij bekeerde zich niet tot het christendom. Volgens een bekend verhaal overwoog hij rond 697 wel om zich te laten dopen. Aan Wulfram van Sens, die hem zou dopen, stelde hij nog één laatste vraag: wat was er met zijn heidense voorouders gebeurd? Wulfram antwoordde dat zij in de hel waren beland. Daarop zou Radboud hebben gezegd: “Ik ga liever na mijn dood naar de hel, dan naar de hemel met een hoop bedelaars.”

Of hij deze woorden werkelijk heeft uitgesproken, is niet met zekerheid vast te stellen. Het verhaal past wel bij het beeld van een vorst die trouw bleef aan zijn voorouders en zijn oude geloof.

Zijn dochter Theudelinda zou in 711 trouwen met Grimoald, de oudste zoon van Pepijn van Herstal, de hofmeier van de Franken. Na Radbouds dood zouden de Friezen hun vrijheid nog slechts korte tijd behouden. De strijd met de Franken ging verder. In 734 werden de Friezen bij de Boorne verslagen door Karel Martel, waarmee een groot deel van het Friese gebied onder Frankische invloed kwam.

Radboud bleef zo in de geschiedenis voortleven als de heidense koning die weigerde zijn oude geloof en zijn voorouders de rug toe te keren.

Nog een opvallend detail: de universiteit van Nijmegen draagt sinds 2004 de naam Radboud Universiteit. Het gaat echter om een andere Radboud: Radboud van Utrecht, de christelijke bisschop uit de 9e en 10e eeuw en naamgever van de Sint Radboudstichting.

HET PORTRET VAN RADBOUD

Het onderstaande 17de‑eeuwse portret van koning Radboud is het enige bekende geschilderde portret van deze Friese vorst. Eeuwenlang hing het in het stadhuis van Medemblik, een historische stad aan het IJsselmeer in Noord‑Holland die zich al sinds de 16e eeuw met Radbouds nalatenschap verbindt. In 2023 werd het werk gestolen, maar kort daarop terugbezorgd bij kunstdetective Arthur Brand. Na restauratie kreeg het een nieuwe, veilige plaats in Kasteel Radboud te Medemblik.

09.08.2026

Waar Europa al 1200 jaar aan de Maas wordt herschikt — en niet altijd ten goede

Op 8 augustus 870 werd bij Maastricht het Verdrag van Meerssen gesloten. De kleinzonen van Karel de Grote – Karel de Kale en Lodewijk de Duitser – verdeelden het bezit van hun in 869 overleden neef Lothar II, de kinderloos gestorven koning van Lotharingië. Zo werd Lotharingië opgesplitst tussen West‑ en Oost‑Francië, de gebieden die later zouden uitgroeien tot Frankrijk en Duitsland.

Het verdrag geldt als de derde grote verdeling van het Frankische rijk van Karel de Grote. In 843 werd het rijk in Verdun verdeeld onder zijn drie zonen. In 855 volgde een nieuwe opdeling van Lotharingië in Prüm, onder de drie zonen van Lotharius I. Nog later, in 880, werd Lotharingië opnieuw herschikt door het Verdrag van Ribemont, dat bepaalde dat heel Lotharingië voortaan onder Oost‑Francië zou vallen. Daarmee kwam het gebied stevig in de Duitse invloedssfeer terecht, een situatie die eeuwenlang zou doorwerken in de politieke geschiedenis van de Lage Landen en het Heilige Roomse Rijk.

Door deze opeenvolgende verdelingen kwamen de Lage Landen voor lange tijd deels onder Franse en deels onder Duitse suzereiniteit te staan. Het Middenrijk verdween geleidelijk, totdat de hertogen van Bourgondië later opnieuw de historische bestanddelen ervan bijeenbrachten.

De verdeling van het Frankische rijk van Karel de Grote is wellicht een van de belangrijkste historische gebeurtenissen voor Europa. Ze vormt de bron van vele latere conflicten en oorlogen die tot vandaag doorwerken.

Hoewel het verdrag bekendstaat als dat van Meerssen, is de precieze locatie waar het werd gesloten niet met zekerheid bekend. Wat wel zeker is: het gebeurde ergens aan de Maas — een plek waar Europa al twaalf eeuwen wordt herschikt, en niet altijd ten goede.

08.08.2026

Emil Nolde: van Entartete Kunst tot verdachte kunstenaar  —  ook voor Angela Merkel

Op 7 augustus 1867 werd in het dorp Nolde, in het huidige Sleeswijk-Holstein, nabij het stadje Tondern, de expressionistische schilder Emil Nolde geboren. Zijn echte naam was Emil Hansen.

Emil Nolde wordt vandaag bewonderd als een van de pioniers van het Duitse expressionisme. In die zin geldt hij als een van de belangrijkste Duitse kunstenaars van de twintigste eeuw.

Zijn populariteit heeft hij uiteraard in de eerste plaats aan zijn schildertalent te danken. Maar ook aan het feit dat hij in 1937 door de nationaalsocialisten prominent op de lijst van Entartete Kunst werd geplaatst. Zijn werk Leben Christi was voor de nazi’s een schoolvoorbeeld van wat zij bedoelden met decadente kunst. Tot zijn eigen verbazing wellicht, want Nolde behoorde tot de allereerste leden van de NSDAP, de nazipartij. Zijn lidmaatschap dateerde al van 1920, hetzelfde jaar als… Adolf Hitler.

Vanaf 1937 werden zijn werken uit Duitse musea verwijderd en mocht hij niet meer tentoonstellen. In 1941 volgde bovendien een officieel Malverbot: Nolde kreeg een verbod om nog te schilderen en kon zelfs geen schildermateriaal meer aanschaffen. Hij trok zich terug in zijn verblijfplaats Seebüll, vlak bij de huidige Deense grens. Daar werkte hij in het verborgene verder aan een lange reeks Ungemalte Bilder: zelfstandige kleine aquarellen die ontstonden in een periode waarin hij zijn schilderkunst niet meer officieel mocht uitoefenen.

Zijn weelderige bloemenpartijen, landschappen en vooral zijn uitzonderlijke kleurenpalet hebben iets wat zijn werk vandaag nog altijd bijzonder aantrekkelijk maakt.

Ook voormalig bondskanselier Angela Merkel was een bewonderaar. Twee prachtige werken van Nolde hingen jarenlang aan de muur van haar kantoor. Tot de dag in 2019 waarop ze besliste deze te laten verwijderen, nadat opnieuw discussie was ontstaan over het naziverleden van de kunstenaar. En zo werd Nolde postuum opnieuw veroordeeld: eerst als vertegenwoordiger van de door de nazi’s verboden “ontaarde kunst”, en later vanuit een andere hoek omwille van zijn eigen sympathieën voor het nazisme. Zo werd zijn kunst opnieuw verdacht gemaakt door de politieke overtuigingen van de kunstenaar.

Daarmee raakt de discussie aan een veel bredere vraag: moet een kunstenaar beoordeeld worden op basis van zijn ideologische overtuigingen en zijn persoonlijk verleden, of moet vooral de kwaliteit en de betekenis van zijn werk de doorslag geven?

Tussen haakjes: als men die redenering consequent zou doortrekken, zou men in Duitsland heel wat kunstwerken moeten gaan verwijderen, nietwaar?

Entartete, verdacht of niet: ik bezocht met veel genoegen enkele jaren geleden het Nolde Museum, de voormalige woonplaats en het atelier van de kunstenaar. Indrukwekkend. Ook de tuin maakte toen grote indruk: de centrale assen vormen een A en een E, verwijzend naar Ada, de vrouw en muze van Emil Nolde. Ik kocht er ook wat zaad van de typische bloemen die zo kenmerkend zijn voor het werk van de kunstenaar.

07.08.2026

Robespierre: terrorist voor de ene, held voor de andere

De komkommertijd in de Franse Nederlanden is niet overal synoniem met rust en vrede. Neem nu de viering, eind juli jl., in Atrecht van Maximilien de Robespierre (1758-1794), de man die verantwoordelijk was voor de grote jakobijnse terreur tijdens de Franse Revolutie. De leider van de jakobijnen werd geboren in de Artesische hoofdstad.* Zijn geboortehuis herbergt vandaag geen politiekantoor, zoals bij het geboortehuis van Hitler het geval is, maar een museum.

In juli jl. organiseerde de partij La France Insoumise een hommage ter ere van de organisator van de Terreur. Ieder zijn helden. Robespierre was hoofdverantwoordelijke voor de onthoofding van tienduizenden mensen en politieke tegenstanders. Hij was ook de inspirator van de grootschalige moordpartijen van 1793-1794 in de Vendée, in Bretagne en in grote steden zoals Lyon, met honderdduizenden slachtoffers. Robespierre geldt bovendien als een voorbeeld voor Stalin en Pol Pot, en dus ook voor de geestelijke erfgenamen van La France Insoumise.

Ik vroeg AI, voor de lol, wat meer informatie over het marxistische gehalte van deze partij. Tot mijn verwondering kreeg ik als ‘objectieve informatie’ te lezen dat LFI een “democratisch-socialistische” partij is. Zo noemt de partij zich blijkbaar liever. Ik lees verder: “LFI ziet Robespierre niet als de architect van de bloedige Terreur, maar als de verdediger van de armen, de man die stemrecht voor iedereen eiste en streed tegen de macht van de rijke elites en de monarchie.” En ten slotte: “De Franse linkerzijde heeft een lange traditie van het opeisen van het jakobijnse erfgoed.” Je weet wel: de centralisatie in Parijs, het verbieden van alle talen op het Franse grondgebied, enzovoort.

Zoals mijn lezers weten, denk ik vrij en vrank. Ik ben niet gebonden aan welke partij, in welk land dan ook. Toch roep ik al mijn vrienden en kennissen in Frans-Vlaanderen op om niet te stemmen voor de jakobijnen van La France Insoumise, en evenmin voor de partijen die zich met LFI verbinden. Maar wees gerust: ik ben ook voor sociale rechtvaardigheid, voor het stemrecht van iedereen en ik ben geen monarchist.

06.08.2026

Margaretha van Oostenrijk: Europa’s topdiplomaat

Op 5 augustus 1529 werd in Kamerijk de beroemde Damesvrede ondertekend.

De Franse koning Frans I deed afstand van zijn feodale rechten op Artesië en Vlaanderen ten voordele van keizer Karel V. De Somme werd voortaan grotendeels de grens tussen Frankrijk en de Habsburgse Nederlanden.

Waarom de naam Damesvrede? Omdat de onderhandelingen werden gevoerd door twee vrouwen: Margaretha van Oostenrijk, de tante van Karel V, en Louise van Savoye, de moeder van Frans I.

De twee hadden ook een familieband. Margaretha was de weduwe van Filibert II van Savoye, de broer van Louise. Zo waren beide onderhandelaarsters schoonzussen.

Margaretha groeide uit tot een van de bekwaamste diplomaten van haar tijd. Haar onderhandelingstalent werd in heel Europa bewonderd.

In Mechelen staat haar standbeeld. In haar hand houdt ze een opgerolde oorkonde. Die verwijst naar de Damesvrede, haar grootste diplomatieke triomf.

05.08.2026

📚RENCONTRE – DÉBAT

🏛 Cercle Andries Steven – Andries Stevenkring
📍 Salon d’honneur de l’Hôtel de Ville de Cassel
📅 Samedi 5 septembre 2026
🕔 17h00
🎟 Entrée libre

LA FLANDRE FRANCAISE EST-ELLE VICTIME D’UN LINGUICIDE ?

À l’occasion de la parution de son nouvel ouvrage Taalmoord (Linguicide), publié aux éditions Ertsberg, le Cercle Andries Steven vous invite à une rencontre exceptionnelle avec Wido Bourel.

🎤 ENTRETIEN AVEC L’AUTEUR

Damien Top, président du Cercle, dialoguera avec Wido Bourel autour de son parcours personnel et de sa prise de conscience de la disparition progressive de la langue de sa région natale.

❓ Pourquoi la langue de ses parents fut-elle contestée et interdite ?
❓ Comment un peuple en vient-il à renoncer à sa propre langue ?
❓ Quels mécanismes ont conduit à ce « linguicide » au pays de la liberté, de l’égalité et de la fraternité ?

À travers son ouvrage, l’auteur explore les notions de langue, d’identité, de racines et de communauté, tout en retraçant l’histoire du néerlandais en Flandre française et les causes de son effacement progressif.

✍️ Une séance de dédicace est prévue à l’issue de la rencontre.

👤 À PROPOS DE L’AUTEUR

Né en 1955, Wido Bourel a grandi en Flandre française. Autodidacte, il a étudié le néerlandais et l’histoire. Très tôt engagé dans la vie associative flamande, il est l’auteur de nombreux ouvrages, en français et en néerlandais, consacrés à l’histoire, à l’actualité et aux défis de sa région natale. Il est aujourd’hui vice-président du Cercle Andries Steven.

📖 À découvrir :
Wido Bourel – Taalmoord. Over taal, identiteit en gemeenschap
📚 Éditions Ertsberg – 2026 – 192 pages – 19,95 €
Ouvrage en langue néerlandaise.

✨ Nous vous attendons nombreux pour cette rencontre consacrée à la langue, à l’histoire et à l’identité de la Flandre.

04.08.2026

⚔️⚔️Het Ludwigslied: van veldslag tot heldendicht

Op 3 augustus 881 geeft de West-Frankische koning Lodewijk III (863/865–882) de Vikingen een stevige tik op de neus. Bij Saucourt-en-Vimeu (Picardië), net ten zuiden van Abbeville, verslaat hij hun grote leger.

De overwinning maakt zoveel indruk dat ze een eigen heldendicht krijgt: het Ludwigslied, ook bekend als het Lodewijkslied of Rithmus teutonicus. Het handschrift wordt vandaag bewaard in de stadsbibliotheek van Valenciennes (Liber Pilosus, folio 141–143).

Het manuscript werd in 1837 min of meer toevallig herontdekt door de Duitse filoloog August Heinrich Hoffmann von Fallersleben (1798–1874). De historicus Jean Mabillon (1632–1707) had het al in de tweede helft van de 17de eeuw gezien, maar daarna raakte het spoor bijster – vermoedelijk tijdens de woelige jaren van de Franse Revolutie.

Zoals wel vaker gebeurde, belandde het heldendicht tussen archiefstukken in een andere taal. Tot op vandaag liggen er in Frans-Vlaanderen nog bergen Nederlandstalige documenten stof te vergaren, simpelweg omdat bijna niemand ze nog kan lezen.

De romantische naam Ludwigslied danken we aan een andere beroemde filoloog: Jacob Grimm (1785–1863) – jawel, één van de gebroeders Grimm. Hoffmann gaf de tekst uit samen met zijn Vlaamse vriend Jan Frans Willems (1793–1846).

Sindsdien beschouwen de Duitsers het Ludwigslied als een van de parels van hun middeleeuwse literatuur. Maar eerlijk? Het is evengoed een vroege schakel in de ontwikkeling van onze eigen Nederlandse taal.

Enkele verzen uit het Ludwigslied:

Einan kuning weiz ih,
Een koning weet ik.

Heizsit her Hluduig.
Hij heet Lodewijk.

(…)

Tho nam he skild indi sper.
Toen nam hij schild en speer.

Elliacho reit her.
En reed met volle kracht.

Uuolder war errahchon
Hij wilde werkelijk bereiken

Sina uuidardsahchon.
Zijn vijanden.

Tho ni uuas iz burolang,
Het duurde niet lang,

Fand her thia northman.
Of hij vond de Noormannen.

(…)

Thar waht thegeno gelih,
Toen vochten zij als gelijke helden,

Nichein soso Hluduig:
Maar geen zoals Lodewijk.

Snel indi kuoni,
Snel en koen,

Thaz uuas imo gekunni.
Daar stond hij om bekend.

03.08.2026