Widopedia - - September - Historische gebeurtenissen

September

Een rode zon
Een stille zee
De nevels in de morgen
Een vogel neemt de zomer mee
De toekomst ligt verborgen
Stilte voor de najaarsstorm
Afscheid van de groene bomen
Heimwee en een nieuw begin
September:
Tijd om thuis te komen.

Paul van Vliet

01, 1297 september	Na een lange belegering doet de Franse koning Filip de Schone zijn intrede in Rijsel. De stad werd verdedigd door Robrecht van Bethune, graaf van Vlaanderen.
01, 1796 september	Afschaffing van het kloosterwezen met uitzondering van de congregaties die zich bezighouden met onderwijs en ziekenzorg.
01, 1911 september	De Nederlandse luchtvaartpionier en vliegtuigbouwer Anthony Fokker (1890-1939) maakt zijn eerste vlucht boven Haarlem.
01, 1963 september	De wet op de taalgrens wordt bekrachtigd. Moeskroen en de Jekervallei gaat naar Wallonië, Voeren en het gebied rond Landen worden bij Vlaanderen gevoegd.
02, 1921 september	Geboorte te Binche van Gérard Prévot, schrijver van fantastische verhalen. Enkele van deze verhalen verschenen in 1986 postuum onder de titel Contes de la mer du Nord.
02, 1973 september	Overlijden te Bournemouth van John R. R. Tolkien, schrijver van o.m. In de ban van de ring en vader van de moderne "high fantasy".
03, 1314 september	Verdrag van Marquette waardoor een tweede uitgave van de Guldensporenslag wordt vermeden. Hierdoor moeten de Vlamingen dulden dat de kasselrij Kortrijk tijdelijk onder Frans gezag komt.
03, 1572 september	Leuven wordt bevrijd door de troepen van Willem van Oranje.
03, 1830 september	De Henegouwse jurist Alexandre Gendebien stelt kroonprins Willem de scheiding voor tussen de Noordelijke- en de Zuidelijke Nederlanden (het latere "België"), onder dezelfde dynastie. Gendebien, die even later eerste Belgische minister van Justitie zou worden, had een zorgvuldig plan: eerst de "bestuurlijke scheiding" van Noord en Zuid, dan de Belgische onafhankelijkheid, onmiddellijk gevolgd door de aansluiting van België bij Frankrijk. Zijn betachterkleinzoon, Paul-Henry Gendebien, ijvert vandaag met zijn partij Rassemblement Wallonie-France nog steeds in deze zin, met deze nuance dat hij alleen de aanhechting van Wallonië en Brussel bij Frankrijk nastreeft.
03, 1898 september	Geboorte van Aloïs Gerlo, oud verzetsman en communist, eerste rector van de Vlaamse Universiteit Brussel, voorzitter van het Vermeylenfonds en van het Overlegcentrum van Vlaamse Verenigingen. Befaamde tegenstander van het VSO. Groot Erasmus-kenner. Befaamde tegenstander van het VSO.
04, 1837 september	Victor Hugo komt na een reis door Vlaanderen in de streek van Bonen aan en beschrijft het landschap aldaar als "het mooiste van de wereld".
04, 1877 september	Geboorte te Orléans van Raoul Blanchard, geograaf, leerling van Paul Vidal de la Blache en schrijver van het onvolprezen werk La Flandre. Etude de géographie de la plaine flamande en France, en Belgique et en Hollande (1906).
04, 1896 september	Geboorte te Rijsel van de Zuid-Vlaamse voorman en schrijver Nicolas Bourgeois. Zijn familie stamde uit de Leievallei en zijn grootvader was eigenaar van de "marktskeppe", een schip voor goederentransport voor de markten van de gemeenten tussen Ariën aan de Leie en Menen.
05, 1815 september	Koning Willem I van de Verenigde Nederlanden wordt in Gent triomfantelijk ingehaald.
05, 1877 september	Albrecht Rodenbach, aanvoerder van de Vlaamse studentenbeweging (de Blauwvoeterie), organiseert zijn eerste Landdag.
05, 1920 september	Eerste IJzerbedevaart in Veurne-Steenkerke. Steenkerke werd uitgekozen om er hulde te brengen aan Joe English.
06, 1572 september	Dendermonde wordt bevrijd door de troepen van Willem van Oranje, onder de leiding van jonkheer van Dorp.
06, 1620 september	De Mayflower verlaat de haven van Plymouth met 102 kolonisten ("Pilgrim Fathers") aan boord. Na een reis van 65 dagen op zee landden ze in Provincetown, gelegen op het uiterste puntje van het schiereiland Cape Cod in Massachusetts. In de Amerikaanse geschiedenis wordt dit gezien als het begin van de blanke kolonisatie van de latere Verenigde Staten, wat niet helemaal klopt want er waren al eerder enkele permanente nederzettingen van Europeanen. De Pilgrim Fathers waren puriteinen die voor hun vertrek elf jaar in Leiden hadden gewoond. Het huidige Provincetown is nu een bekend centrum voor homoseksuelen.
06, 1673 september	Stadhouder Willem III van Oranje herovert de aloude vestingstad Naarden op de Fransen.
06, 1813 september	De Pruisen onder aanvoering van generaal Bülow verslaan nabij Dennewitz de Franse legers o.l.v. maarschalk Ney, wat voor Napoleon het begin van het einde zal betekenen. De Pruisische bevelhebber mag zich voortaan Friedrich Wilhelm Bülow von Dennewitz noemen en krijgt nadien in Nederland een van de eerste zes Grootkruisen in de Militaire Willemsorde.
06, 1889 september	In Antwerpen vliegt nabij de huidige Royerssluis de patronenfabriek van Joseph Corvilain in de lucht. Met 95 doden is dit de grootste ramp ooit die Antwerpen in vredestijd trof.
06, 1898 september	Koningin Wilhelmina bestijgt de troon in Nederland.
06, 1944 september	De Oost-Friese haven Emden wordt zwaar gebombardeerd door 800 Amerikaanse vliegtuigen. Zowat 80 % van de stad wordt verwoest waaronder de historische binnenstad, en 370 mensen verliezen het leven.
06, 1948 september	Na de troonafstand van koningin Wilhelmina bestijgt haar dochter Juliana de troon in Nederland.
07 september	Vanaf deze datum korten de dagen ’s morgens gemiddeld meer dan anderhalve minuut en ’s avonds meer dan twee.
07, 1426 september	Stichting van de Leuvense Universiteit door Jan I, hertog van Brabant. Zij diende als model voor de later opgerichte universiteiten te Dowaai (Douai, Frans-Vlaanderen) in 1562 en Leiden, gesticht door Willem van Oranje in 1575.
07, 1543 september	Verdrag van Venlo, waarbij Willem II van Gullik, hertog van Gelderland, zich onderwerpt aan Keizer Karel V. Hierdoor wordt het hele grondgebied van de Nederlanden weer onder één gezag verenigd.
07, 1572 september	In opdracht van Willem van Oranje wordt Oudenaarde bevrijd door de bosgeuzen onder leiding van de Jacob Blommaert die geboren was in Pamele nabij Oudenaarde. Blommaert had het vertrouwen van Oranje verkregen omdat hij op 1 april 1572 had meegevochten bij de inname van Den Briel en vijf dagen later met zijn eigen groep Vlaamse bosgeuzen de inname van Vlissingen tot een goed einde had gebracht.
08, 1383 september	Sint-Winoksbergen (Frans-Vlaanderen) wordt door de troepen van koning Karel VI van Frankrijk geplunderd en in brand gestoken. De inwoners worden uitgemoord.
08, 1861 september	De Verblijders in het Kruis, dat is de rederijkerskamer van Eke, organiseert een landjuweel met deelname van veel rederijkerskamers van over de schreve, dit is uit Frans-Vlaanderen.
08, 1912 september	De New York Times titelt : Belgium may separate.
08, 1956 september	Overlijden van Vital Celen, letterkundige, specialist van Michiel de Swaen, en auteur van verschillende boeken over Frans-Vlaanderen.
09, 1567 september	De graven Egmont en Horne worden gevangen genomen. Enkele maanden later worden ze wegens majesteitsschennis ter dood veroordeeld en te Brussel onthoofd op 5 juni 1568.
09, 1860 september	Plechtige onthulling van het standbeeld van Jacob van Maerlant in Damme.
09, 1912 september	Eerste optrede in Belle van Pro Westlandia met liederen en voordracht.
09, 1913 september	Een zeppelin komt tijdens een omweer in de Noordzee terecht. Veertien bemanningsleden komen om.
10, 1419 september	Moord op Jan zonder Vrees, hertog van Bourgondië en graaf van Vlaanderen door aanhangers van het Franse koningshuis.
10, 1883 september	Overlijden van de romanschrijver en Vlaamse voorman Hendrik Conscience. Op zijn grafmonument staat : Hij leerde zijn volk lezen. Net voor zijn dood, op 13 augustus, werd in Antwerpen zijn standbeeld onthuld op het plein voor de Stadsbibliotheek. Die heet nu Erfgoedblibliotheek Hendrik Conscience.
11, 1709 september	Slag van Malplaquet, Lilicidium(val van de lelie): de Franse troepen die de Zuidelijke Nederlanden waren binnengedrongen, worden verslagen in dit gehucht dat deel uitmaakt van de gemeente Taisnières-sur-Hon (Frans Henegouwen). Deze nederlaag, na een zeer bloedige veldslag met naar schatting 32.000 doden, brengt een zware slag toe aan de Franse militaire hegemonie in Europa. Lodewijk XIV doet een vredesaanbod op de conferentie van Geertruidenberg.
11, 1946 september	Start van operatie Black Tulip in Nederland met als doel alle Rijkduitsers uit Nederland te verdrijven. Meer dan 3.600 Duitsers zullen het land worden uitgezet tot het stopzetten van de operatie in 1951.
11, 2010 september	De Vlaamse industriële groep Beaulieu sloopt de 15'de eeuwse kasteelhoeve van Busbeke (Bousbecque) in Frans-Vlaanderen, ooit eigendom van de Vlaamse humanist en diplomaat Ogier van Busbeke.
12, 1609 september	Het Nederlandse VOC-schip Halve Maen, onder leiding van de Engelse zeevaarder Henry Hudson, bereikt Mannahattta, het "eiland van heuvels", zoals de indianen het gebied noemden. De Halve Maen was op 04 april van hetzelfde jaar uit Amsterdam vertrokken. In zijn spoor richten Nederlandse kolonisten in 1624 de nederzetting Nieuw Amsterdam op, het latere New York.
13, 1896 september	Guido Gezelle schrijft zijn beroemde gedicht de Casselkoeien: Aanschouwt mij, hier en daar, die bende Casselkoeien; die, louter bruin van haar, als zoveel blommen bloeien in ’t gers en in de zon, die zinkend, henentiet: die, rood, het rode veld vol rode vonken giet. ’t Is prachtig overal, ’t Is prachtig, hoe de huiden dier koeien liefgetal van vouwe en verwen luiden, ’t is prachtig, hoe ze staan, gebeiteld en gesneen, lijk beelden, over heel die wijde weide heen. Daar zijnder, rode als vier; kastanjebruin geboende; naar donkerbaaide bier, naar bijkans zwart bier doende; beglinsterd en beglansd: van vel en verwigheid, gelijk en ongelijk, - terwijl de zonne beidt. Al langzaam langer speelt, dwersdeur de weidegronden, ’t zij welker koe een beeld van schaduw bijgebonden; en, wangedrochtig groot, in ’t donker gers voortaan, zie ’k zwarte spoken van gevlerkte koeien staan. Goên nacht! De zonne beet ten neste neer: tot morgen, is al dat verwe heet, en ogen aast, verborgen: de koeien zijn voorbij: gedelgd en uitgedoofd, en... morgen weer, ontwekt ze ’t blinkend zonnehoofd.
13, 1964 september	Huldiging van de Zuid-Vlaamse voorman Jean-Marie Gantois in het grafelijk slot van Male n.a.v. zijn zestigste verjaardag.
14, 1523 september	Overlijden in Rome van paus Adriaan VI, de enige Nederlandse paus en leermeester van Keizer Karel.
14, 1863 september	Onthulling van het Jacob van Artevelde-monument op de Vrijdagmarkt te Gent. Het is een werk van de beeldhouwer Pieter De Vigne-Quyo.
15, 1014 september	Zware watervloed over de hele Nederlanden.
15, 1556 september	Na zijn troonsafstand scheept Keizer Karel in op Walcheren met bestemming Spanje. De rampspoedige regering van zijn zoon Filips II neemt een aanvang.
15, 1586 september	Geboorte in Antwerpen van Antonius Sanderus (Antoon Sanders) schrijver van de Flandria Illustrata, later in 1725 in het "Nederduytsch" vertaald onder de titel Verheerlykt Vlaandre.
15, 1995 september	Overlijden van de schilder en "tekenende verteller" Rien Poortvliet, auteur van o.m. het Leven en werk van de kabouter.
16, 1795 september	Overlijden te Ieper van de Vlaamse graag Robrecht van Betune. Hij verdedigde met succes Rijsel tegen de aanvallen van de Franse koning Filip de Schone.
16, 1984 september	Gebruik maken van de bezetting van de Nederlanden door de Fransen nemen de Engelsen Kaapstand en omgeving in hun bezit.
17, 1322 september	Overlijden te Ieper van de Vlaamse graag Robrecht van Betune. Hij verdedigde met succes Rijsel tegen de aanvallen van de Franse koning Filip de Schone.
17, 1678 september	Frankrijk en Spanje komen in Nijmegen tot een overkomst waardoor de regio’s Aat, Binche, Charleroi, Gent, Kortrijk, Oudenaarde, Zoutleeuw, het Land van Waas, Limburg en de gebieden van Overmaas en Veurne opnieuw deel uitmaken van de Spaanse Nederlanden. Maar Arien, Belle, Bavai, Bouchain , Kamerijk, Condé, Ieper, Maubeuge, Menen, Poperinge, Saint-Ghislain, Sint-Omaars, Valencijn, Waasten en Wervik worden aan Frankrijk afgestaan.
17, 1946 september	In volle repressietijd verklaart auditeur-generaal Ganshof van der Meersch in de Journal des Tribunaux dat niet alleen het "verraad" moet gestraft worden maar ook iedere rechtstreekse of onrechtstreekse "hulp" aan de vijand.
17, 1964 september	Overlijden van de Vlaamse schrijver Jean Ray, alias John Flanders, auteur van fantastische verhalen en boeken.
18, 1505 september	Geboorte te Brussel van Maria van Hongarije, landvoogdes der Nederlanden. In die functie bevorderde ze sterk de territoriale eenmaking van het bestuur der Nederlanden. Ze was de dochter van Filips de Schone en Johanna van Castilië, bijgenaamd "de waanzinnige", en zuster van keizer Karel V.
18, 1577 september	Feestelijke intrede van prins Willem van Oranje in Antwerpen, die door de juichende bevolking wordt omstuwd.
19, 1710 september	Overlijden te Kopenhagen van de Deense astronoom Ole Christenssen Romer. Hij bepaalde voor het eerst de lichtsnelheid. Hij was ook directeur van het astronomisch observatorium de Ronde Toren te Kopenhagen, en vervulde diverse functies als ingenieur, rechter bij het hoger gerechtshof, en burgemeester van de Deense hoofdstad.
20 september	Begin van de ouderwetse winteravond toen het jaar slechts twee seizoenen telde: winter en zomer.
20, 1567 september	De hertog van Alva stelt de Raad van Beroerte in, een politieke rechtbank die door de bevolking de Bloedraad wordt genoemd en vele duizenden slachtoffers maakt in de Nederlanden.
20, 1944 september	Prins Karel, broer van Leopold III, wordt Regent van België.
21, 1435 september	Vrede van Atrecht: Karel VII van Frankrijk erkent het gezag van hertog Filips de Goede over het land van Boonen, Artesië en de heerlijkheden langs de Somme en ontslaat hem van alle leenverplichtingen. De hertog beëindigt langs zijn kant het bondgenootschap met Engeland. Het geheel vormt een belangrijke stap in de eenmaking van de Nederlanden en een keerpunt in de Honderdjarige Oorlog.
21, 1558 september	Om twee uur in de morgen, overlijden van Keizer Karel te San Yuste in Spanje.
21, 1629 september	Overlijden te Batavia van Jan Pieterszoon Coen, eerste gouverneur-generaal van Nederlands-Indië. Zijn vooruitziend beleid werd door de VOC maar halfhartig gevolgd. Coen had een jarenlange opleiding als koopman en boekhouder genoten, in Rome bij de Vlaming Joost de Visscher. Ter nagedachtenis van Coen werd in 1966 de nieuwe tunnel onder het Noordzeekanaal, in het westen van Amsterdam, de Coentunnel genoemd. Een uitspraak van Coen die hem overleefd heeft, is "de cost gaet voor de baet uit", d.w.z. je moet eerst investeren voor je winst kan maken.
21, 1832 september	Overlijden te Abbotsford van Walter Scott, de beroemde Schotse dichter en schrijver van historische romans. Hij ligt begraven op de gronden van de oude Dryburgh Abbey.
22, 1604 september	Einde van het beleg van Oostende. De belegering door de Spaanse troepen duurde drie jaar en drie maanden en begon op 4 juli 1601. Volgens de overlevering deed aartshertogin Isabella van Spanje de belofte niet meer van onderhemd te veranderen tot Oostende zou zijn ingenomen ... De Spaanse troepen verloren ongeveer 77.000 man en aan Nederlandse kant verloor men evenveel soldaten en telde men bovendien tienduizenden gekwetsten. Oostende werd volledig verwoest. De val van Oostende luidde het vertrek in van nog eens 250.000 protestanten uit de Zuidelijke Nederlanden.
23, 1577 september	Triomfantelijke intocht van Willem van Oranje te Brussel na tien jaar afwezigheid. Nooit voordien of nadien werd een prins of koning door de Brusselse bevolking zo geestdriftig binnengehaald.
24, 768 september	Overlijden van Pepijn III de Korte, koning der Franken, vader van Karel de Grote. Pepijn III, kleinzoon van Pepijn I van Landen, op de grens van Brabant en Limburg, is de grondlegger van de Karolingische politiek die haar voltooiing zal vinden in het eerste Europese Rijk van Karel de Grote. Hij ligt begraven in de kathedraal van Saint-Denis ten noorden van Parijs.
24, 1664 september	De gouverneur van Nieuw-Nederland Pieter (Peter) Stuyvesant capituleert en draagt Nieuw-Amsterdam, het huidige New York, over aan de Engelsen. Eén van de oudste straten van deze stad is naar hem genoemd. De Britse vlag wordt gehesen op de wallen aan de Walstraat, die vanaf dan Wallstreet heet ...
25, 1304 september	De Franse koning neemt Rijsel (Frans-Vlaanderen) in, na een verschrikkelijke belegering. Dit was de weerwraak voor de Guldensporenslag van 1302.
25, 1550 september	Keizer Karel vaardigt het Bloedplakkaat uit dat de sluitsteen wordt van de jurisprudentie tegen de ketterij.
25, 1816 september	Koning Willem I van de Verenigde Nederlanden richt de universiteit van Gent op.
26, 1345 september	Slag bij Warns, ook bekend als slag bij Stavoren. De Hollanders van graaf Willem IV worden verslagen door de Friezen. De slag wordt jaarlijks herdacht door de Friese beweging. Op het Rode Klif bij Warns bevindt zich een monument, een grote zwerfkei met de leuze Leaver dea as slaef (liever dood dan slaaf).
26, 1576 september	Op initiatief van de Staten van Vlaanderen, Brabant en Henegouwen vergaderen de Staten-Generaal van de Nederlanden te Brussel om samen de opstand tegen de Spaanse bezetting te organiseren.
26, 1841 september	Op Helgoland voltooit de dichter August Heinrich Hoffman von Fallersleben de tekst van de nationale hymne van Duitsland, het Deutschlandlied of Das Lied der Deutschen, beter bekend als Deutschland über alles. De componist is Joseph Haydn. Tot 1914 was de melodie (zonder de woorden) ook het Oostenrijks volkslied.
27, 1066 september	Willem de Veroveraar vertrekt vanuit Ponteland (Ponthieu) en St-Valery-sur-Somme met een vloot van meer dan 700 schepen volgeladen met manschappen, waaronder Vlaamse boogschutters. Hij steekt het kanaal over en meert aan in Pevensey bij Hastings. Met deze overtocht wil hij zijn rechten op de Engelse troon doen gelden. Enkele weken later, op 14 oktober, verslaat hij in Battle bij Hastings de Engelse koning Harald die sneuvelt in de strijd. Eustaas II, vader van Godefried van Bonen (de Bouilon), was erbij.
27, 1476 september	De zee breekt door één van de dijken tussen Lombardsijde en Oostende. Schepen worden op de kaai geslingerd en in de kerk van Oostduinkerke staat het water zes voet hoog.
27, 1622 september	De inwoners van Haarlem in Noord-Holland komen de stad Hasselt te hulp die wordt belegerd door de Spanjaarden. De Haarlemmers slagen erin Hasselt te ontzetten.
27, 1915 september	John, Jack Kipling, luitenant van de Irish Guards en zoon van Rudyard Kipling, wordt bij zijn vuurdoop gedood in de slag bij Loos-en-Gohelle. Hij was amper 18 jaar oud. Zijn vader zal tot aan zijn dood tevergeefs zoeken naar het graf van zijn zoon. Pas in 1992 werd in de Britse begraafplaats van Sainte-Marie in Haisnes-lez-la-Bassée (tussen de gemeenten Lens en La Bassée) het graf van een onbekende soldaat, ("known unto God" volgens de officiële melding op Engelse graven, tekst waarvan de auteur vader Kipling is) erkend als dat van John Kipling. Deze toewijzing wordt tot vandaag nog door verschillende specialisten betwist. Rudyard Kipling is ook de schrijver van het epitaaf If any question why we died, Tell them, because our fathers lied. Hij schreef ook een gedicht, My Boy Jack, ter nagedachtenis van zijn zoon. Onder dezelfde titel werd ook een film gemaakt door regisseur Brian Kirk.
28, 1014 september	Samenvallend met dood tij, heeft in het zuidelijkste deel van de Noordzee een stormvloed plaats, die vooral de Vlaamse westkust maar ook de Engelse kust teistert.
28, 1568 september	Na een verwoed gevecht wordt Jan Camerlynck, een van de leiders van de bosgeuzen, samen met elf van zijn gezellen in Kaaster (Frans-Vlaanderen) aangehouden. Hij wordt later in Ieper gefolterd en sterft op 20 november op de brandstapel.
28, 1390 september	De kinderloze hertogin Johanna van Brabant ondertekent een geheime overeenkomst met haar nicht Margaret van Male, gravin van Vlaanderen, waarbij ze haar, na overlijden, Brabant en Limburg schenkt. Omdat Margareta van Male de echtgenote was van de Bourgondische hertog Filips de Stoute wordt hierdoor een belangrijke stap gezet in de richting van de eenheid der Nederlanden.
29 september	Vanaf 29 september verviel in Vlaanderen vroeger de schafttijd van vier uur.
30, 1899 september	In de slotstad Zeist (provincie Utrecht) geboorte van de Nederlandse dichter en Nietzsche-vertaler Hendrik Marsman. In zijn gedicht Verzet schreef hij : Toen zei de man: ik ben moe; vijand laat van mij af; ik verweer mij niet meer; ik lig nog maar wat en wacht af of ik gehaald word vannacht. en de priester: ik breng u den Heer. Maar hij met een laatsten slag sloeg het kruisbeeld weg van zijn mond en krijste: ga weg - neem mijn laatst bezit mij niet af: MIJN zonden gaan mee in MIJN graf.
30, 1986 september	De benoeming van José Happart tot burgemeester van Voeren wordt door de Raad van State geannuleerd. Enkele weken later op 16- 17 oktober volgt het ontslag van eerste minister Nothomb omdat Happart nog steeds niet is afgetreden.

(Trefwoorden: Frans-Vlaanderen; Zuid-Vlaanderen; Franse Nederlanden; Nederlanden; Dagklapper; September)

Voor het samenstellen van deze kalender hebben wij vele oude kranten en tijdschriften geraadpleegd, maar ook eigentijdse literatuur, zoals Liek Mulder e.a., Lexicon geschiedenis Nederland & België (1994), J.C.H.Blom en E.Lamberts red., Geschiedenis van de Nederlanden (1994), Reginald de Schryver e.a. red., Nieuwe encyclopedie van de Vlaamse beweging (1998), Chris van der Heyden, Grijs Verleden: Nederland en de Tweede Wereldoorlog (editie 2009) enz. enz. Om voor de hand liggende redenen is een gedetailleerde bronvermelding hier niet mogelijk.