Widopedia - November- Historische gebeurtenissen

November

Vee sterft,
vrienden sterven,
zeker sterft men ook zelf;
maar nooit sterft
de roem van hem
die zich een goed naam verwierf.

EDDA, Havamal (Het Lied van den Hoge), 71

01, 1170 november	Tijdens een zware storm wordt het Creiler Woud, een groot bos dat van Texel tot Enkhuizen liep verzwolgen door de Zuiderzee, het huidige IJsselmeer. Het bos, waarvan nog steeds resten aanwezig zijn op de bodem van het IJsselmeer is vooral bekend van de jachtpartij die graaf Floris II van Holland er in 1119 organiseerde.
01, 1530 november	In Mechelen, overlijden van Margaretha van Oostenrijk, tante van keizer Karel V en landvoogdes van de Nederlanden.
01, 1570 november	Grootste overstroming ooit in de Lage Landen bekend als de Allerheiligenvloed. Een noordwesterstorm jaagt het zeewater tot ver in Vlaanderen. De Zeeuwse- en de Zuid-Hollandse eilanden, alsook grote delen van Friesland en Groningen lopen onder water. Meer dan 25 000 mensen komen om het leven.
01, 1802 november	Geboorte te Eke van Winok Bourel, officiële dichter van de plaatselijke rederijkerskamer en een van de laatste rederijkers uit de Westhoek.
02, 1570 november	Het land van Saeftinghe in Zeeuws-Vlaanderen verdrinkt. Deze grote, welvarende middeleeuwse polder met vier dorpen, haventjes en een kasteel van de graaf van Vlaanderen, is nu een schorrengebied in de Westerschelde en vormt met zijn 3.580 ha de grootste brakwaterzone van West-Europa.
02, 1794 november	De Franse troepen, onder bevel van generaal Dominique Vandamme uit Kassel, in Frans-Vlaanderen, nemen de Neder-Rijnse stad Kleef in.
03, 1800 november	In Antwerpen licht een stormwind voor het Vlaams Hoofd een tweemaster uit de Schelde tot op de Vismarkt.
03, 1891 november	Verschijning van het eerste nummer van de krant Gazet van Antwerpen.
03, 1901 november	Geboorte van Leopold III, koning van België. Na zijn troonafstand in 1951 schreef hij een "politiek testament", waarin hij o.m. stelde dat België gebouwd werd op het geduld van de Vlamingen.
04, 1549 november	Nadat hij de eenmaking van de Lage landen heeft voltooid, vaardigt keizer Karel V de Pragmatische Sanctie (opvolgingsverordening) uit, waarin de Nederlanden als één ondeelbaar geheel worden herkend. De kroon wordt in alle Nederlandse gewesten erfelijk verklaard, zowel in de mannelijke als in de vrouwelijke lijn, en ontrokken aan de keizerlijke jurisdictie.
04-05, 1576 november	Begin van de Spaanse Furie te Antwerpen. Omwille maanden achterstallige soldij slaat het Spaanse leger aan het muiten en richt een enorme ravage aan.
04, 1682 november	Overlijden van Dirck Rembrandts, bijgenaamd de Rembrandt der wiskunst. Deze schipper van beroep beheerste door zelfstudie alle zeevaartkundige wetenschappen. Hij ontwierp de eerste logaritmetafels, onafhankelijk van andere geleerden uit zijn tijd. Hij was bevriend met Christaan Huygens en René Descartes.
04, 1830 november	Na opstootjes in Brussel, de "Belgische revolutie", komen de grote mogendheden (Engeland, Frankrijk, Oostenrijk, Pruisen en Rusland) bijeen. Alleen tsaar Nicolaas I van Rusland is bereid tot interventie ten gunste van Nederland, maar moet daarvan afzien vanwege de Poolse opstand. Een voorlopig wapenstilstand wordt door beide partijen aanvaard. In december wordt het Koninkrijk der Nederlanden ontbonden verklaard.
04, 1877 november	Geboorte van de Vlaamse dichter René De Clercq. Meer over hem hieronder op 14 november.
05, 1551 november	Volgens de Cronycke van Zeelandt overstromen 404 gemeenten in Holland, Brabant en Vlaanderen.
05, 1592 november	Overlijden van Ogier Gisleen van Busbeek, geboren te Komen in 1522. Als ambassadeur van keizer Ferdinand I, broer van keizer Karel, aan het hof van de Turkse sultan Soliman, slaagt hij er tegen alle verwachtingen in een wapenstilstand van acht jaar te onderhandelen. Van Busbeek was niet alleen een schitterende diplomaat, maar ook een onvermoeibare wetenschapper die op de Krim de restanten van de Gotische taal ontdekte en als eerste de tulp, de hyacint en andere planten in Europa introduceerde. Zijn reisverhalen zijn merkwaardige antropologische en etnografische documenten.
06, 1792 november	06, 1792 Franse revolutionaire troepen vallen de zuidelijke Nederlanden binnen en verslaan de Oostenrijkers in Jemappes. De ene vreemde heerschappij wordt door de andere opgevolgd.
06, 1919 november	Eerste Nederlandse radio-uitzending door radiopionier Hanso Schotanus à Steringa Idzerda.
06, 1932 november	Inhuldiging door Jef Denijn van de nieuwe beiaard van Belle (Frans-Vlaanderen), gebouwd volgens de principes van de Mechelse school.
07, 1659 november	Vrede van de Pyreneeën: de Franse koning Lodewijk XIV lijft Landrecys, Kiezenet, Avenne, Grevelingen en Broekburg in. Ook Artesië, op Sint-Omaars en Vlaams Artesië na, gaat naar Frankrijk, alsook de Luxemburgse steden Thionville, Montmédy en omringende dorpen.
07, 1882 november	Geboorte te Watou van Cyriel Rousseeu, initiatiefnemer en oprichter, samen met zijn vriend August Borms, van Pro Westlandia, een vereniging die de Nederlandse taal en cultuur in Zuid-Vlaanderen bevorderde.
07, 1937 november	Stijn Streuvels wordt gepromoveerd tot doctor honoris causa van Katolieke Universiteit Leuven. In zijn rede verklaart hij "De stevigste en gezondste eigenschap van alle kunstvoortbrengst is: dat ze, zonder haast, zonder vooropgezet inzicht, vrij is kunnen groeien en gedijen, ... gelijk eene plant."
08, 1576 november	Ondertekening van de Pacificatie van Gent. Hiermee kwamen alle gewesten van de Nederlanden overeen zich te verenigen in een Generale Unie en gezamenlijk in opstand te komen tegen de Spaanse bezetter. Het is tevens een erkenning van de grote verdienste van prins Willem van Oranje in de strijd voor de eenheid en de vrijheid. In het stadhuis van Gent herinnert de Pacificatiezaal aan de plaats waar de Pacificatie van Gent werd getekend.
08, 1940 november	De Nederlandse onderzeeboot 022, met 39 bemanningsleden aan boord, keert niet terug na een patrouille en wordt als vermist beschouwd. Pas in 1993 zal het wrak door een Noors schip worden gevonden, 40 mijlen ten zuidwesten van de Noorse kust op een diepte van 180 meter. Op 2 november 1996 werd door de Nederlandse marine op de locatie van het wrak een herdenkingsceremonie gehouden ter ere van de overleden zeelui.
08, 1962 november	Na vorige bestuurlijke taalwetten, o.m. in 1878, 1921 en 1932, komt men in deze nieuwe Bestuurlijke Taalwet eindelijk tot vastlegging van de taalgrens en aanpassing van de bestuurlijke grenzen binnen België.
09, 1985 november	Laatste aanslag van de "Bende van Nijvel": tijdens een overval op de Delhaize-supermarkt in Aalst vallen acht doden en vijftien gewonden. Tussen 1983 en 1985 overviel de Bende acht supermarkten in de grote omgeving van Brussel. Ze maakten in totaal twintig slachtoffers en vele gewonden. Deze aanslagen zijn na 25 jaar niet opgehelderd. De jongste denksporen leiden naar Noord-Franse misdaadbendes, actief in het prostitutiemilieu en de wapenhandel.
09, 1989 november	Val van de Berlijnse Muur.
10, 1433 november	Geboorte van Karel de Stoute, zoon en opvolger van hertog Filips de Goede, wiens eenmaking van de Nederlanden hij verder zet. Zijn voornaamste wetgevende bijdrage daartoe is de Ordonnantie van Thionville, een Luxemburgse stad die nadien door Frankrijk zal worden aangehecht. Deze ordonnantie versterkt het centrale bestuur van de Nederlanden aanzienlijk, o.m. door de oprichting van het Parlement van Mechelen, één Rekenkamer (eveneens in Mechelen), een Kamer van Schatkist en een Kamer van de Beden. Karel de Stoute sprak Nederlands. Hij sprak de Gentenaars toe in het Nederlands van uit het raam van het Hooghuis op de Vrijdagmarkt om ze te bedaren.
10, 1674 november	Nederland draagt Fort Amsterdam, op de zuidelijkste punt van Manhattan, en de omliggende provincie Nieuw Nederland over aan de Britten die de plaatsnaam in New York wijzigen.
10, 1792 november	180 Brabanders die sympathiseren met het Franse leger planten een vrijheidsboom op de Grote Markt van Poperinge. Dit tegen de zin van de inwoners die een beetje later de boom omhakken en er een vreugdevuur mee ontsteken.
10, 1830 november	Bijeenkomst van het Nationaal Congres in Brussel. Het proclameert op 18 november de onafhankelijkheid van België en sluit, op 24 november, het huis van Oranje "voor eeuwig" van de troon uit.
11, 1100 november	Boudewijn van Bonen, broer van Godfried ("van Bouillon", al was hij zoals zijn broer Boudewijn niet van Bouillon, maar van Bonen in Frans-Vlaanderen afkomstig), wordt uitgeroepen tot nieuwe Frankische heerser van Jerusalem. Hij was toen ongeveer 35 jaar en de kronieken beschrijven hem als volgt: hij was zeer groot, en had een erg blanke huid, met donderbruinen haar en baard en een havikneus. Zijn koninklijke voorkomen was slechts ontsierd door een opvallende bovenlip en een enigszins terugwijkende kin".
11, 1898 november	Eerste Vlaams Studentencongres.
11, 1918 november	Ondertekening van de wapenstilstand die een einde maakt aan de Eerste Wereldoorlog, eigenlijk: de grote Europese burgeroorlog.
11, 1919 november	Een jaar na het einde van de Eerste Wereldoorlog, om elf uur van de elfde dag van de elfde maand, wordt voor de eerste keer officieel twee minuten stilte gehouden om de doden te herdenken. Dit naar een idee van Percy Fitzpatrick, de Britse High Commissioner voor Zuid Afrika, wiens eigen zoon in 1917 sneuvelde.
11, 1935 november	Eerste grote meeting van Léon Degrelle in het Sportpaleis te Brussel.
12, november	Volksfeest van Sint Maarten. In het begin van de wintertijd vierden onze heidense voorouders hun god Wodan die over de wind en de wolken regeerde. Vele tradities rond Sint Maarten zoals de vreugdevuren en de kindertochten met lantaarns, vervaardigd uit uitgeholde bieten of pompoenen, zijn overgenomen van de oude heidense cultus. Stookt vier, Maakt vier, Sint Marten komt alhier, Met zijn blote armen Hij zou hem geerne warmen.
12, 1863 november	De Antwerpse volksvertegenwoordiger Jan De Laet, van de Meetingpartij, legt in de Belgische Kamer, te midden van het hoongelach van de meeste leden, als eerste sinds 1830, de eed af in het Nederlands.
13, 1567 november	Geboorte van Maurits van Oranje op het stamslot Dillenburg. Bij het vernemen van de moord op zijn vader, Willem van Oranje, zweert hij de strijd tegen de Spaanse dwingelandij voort te zetten. Hij doet zijn woord gestand en behaalt talrijke militaire overwinningen. Hij geldt als een van de grootste veldheren van zijn tijd.
13, 1584 november	De stad Antwerpen, ingesloten en belegerd door De Spaanse troepen van Alexander Farnese, wijst trots de overgave af. Antwerpen en Oostende zijn de laatste steden die kunnen standhouden tegen de overmacht en de Generaliteit van de Nederlanden trouw blijven.
13, 1850 november	In Edinburg geboorte van de Schotse schrijver Robert Louis Stevenson, auteur van romans, reisverhalen en gedichten.
13, 1859 november	Overlijden van de orangist Prudens van Duyse, Vlaamse dichter en mede oprichter van het genootschap De tael is gansch het volk. In zijn gedicht Zuid en Noord schrijft hij: "O Zuid en Noord, verbroedert met elkander, En leve Nederland!"
13, 1944 november	Het verzet levert in België de wapens in ruil voor een nietsontziende repressie met 242 uitgevoerde doodstraffen en meer dan 53 000 veroordelingen.
14, 1563 november	Geboorte te Wakken van de Vlaamse cartograaf Jodocus Hondius, ook uitgever van de atlassen van Mercator. De schrijver André Demedts was van moederszijde een verre nazaat van Hondius.
14, 1877 november	Overlijden van de Vlaamse dichter René De Clercq. Mijn favoriete gedicht van hem is : Niet iedereen kan Heiden zijn
14, 1863 november	Geboorte te St.-Martens-Latem van de chemicus Leo Baekeland, die in 1908 het bakeliet uitvond, de eerste kunststof ter wereld.
15, 1813 november	In Amsterdam, na het terugtrekken van de Franse troepen, betoogt een joelende massa door de straten met de kreten "Oranje boven!" en "Weg met de Fransozen".
16, 1830 november	Het Frans wordt tot enige officiële taal van het nieuwe België uitgeroepen.
16, 1863 november	De inwoners van het Achterhoekse dorp Gelselaar onthullen een gedenkteken, 50 jaar na het vertrek van de Franse bezetter met als tekst: TOT EENE DANKBARE 50 JARIGE HERINNERING AAN DE VERLOSSING DER FRANSCHE OVERHEERSCHING IN 1813
17, 1587 november	Geboorte te Keulen van Joost van den Vondel, de "prins der Nederlandse dichters". Zijn Brabantse ouders waren Antwerpen ontvlucht voor de Spaanse inquisitie.
18, 1522 november	Geboorte op het kasteel van La Hamaide in Henegouwen van Lamoraal graaf van Egmond, heer van Purmerend, stadhouder van Vlaanderen en Artesië. Deze telg uit een oud Hollands adellijk geslacht werd door keizer Karel V wegens zijn onmetelijke verdienste tot ridder in de Orde van het Gulden Vlies en tot prins van Gavere verheven. Met Oranje en de graaf van Hoorne neemt hij de leiding van het verzet tegen Spanje en wordt daarvoor samen met deze laatste op de Grote markt van Brussel onthoofd.
18, 1811 november	In het belang van de rekrutering voor zijn leger voerde Napoleon in de Lage Landen de burgelijke stand in. Elke burger moet voortaan wettelijk verplicht een familienaam dragen. Uit verzet hiertegen geven vele burgers een schertsnaam op. Toen echter na de val van Napoleon de burgelijke stand bleef bestaan, bleken velen niet meer te kunnen afraken van hun fantasienaam. Sommige families hadden daar kostbare gerechtelijke procedures voor over.
18, 1926 november	Plechtige opening van de leerstoel Nederlandse Taal en Letterkunde aan de Katholieke Universiteit van Rijsel. De eerste professor is Renaat Despicht (1870-1960).
19, 1595 november	Overlijden te Antwerpen van de toondichter en polyfonist Huibrecht Waelrant. Hij sticht er een muziekschool, publiceert er veel muziek en geeft ook advies voor het stemmene van de klokken van de kathedraal waarin hij later ook zal worden begraven. Bekend gebleven is zijn werk Vaarwel mijn broeder, een afscheidslied voor de gevallen wapenmakkers.
19, 1922 november	Grote franskiljonse betoging te Gent tegen de vernederlandsing van de Gentse universiteit.
19, 1940 november	Onderhoud van koning Leopold III met Hitler in Berchtesgaden.
19, 1949 november	Overlijden te Oostende van de Vlaamse symbolistische schilder James Ensor.
20, 1625 november	Geboorte te Sint-Truiden van Artus Quellinus de Jonge (Artus Quelllien), Zuid-Nederlandse beeldhouwer die o.m. mee werkte aan de versiering van het stadhuis van Amsterdam, nu het Paleis op de Dam. Hij vestigde zich nadien in Antwerpen en was er meester van het Antwerpse Sint-Lucasgilde. Hij stierf in de Scheldestad op 30 november 1700. De Quellinstraat is naar hem genoemd.
20, 1912 november	Te Reichenau wordt dr. Otto von Habsburg-Lotharingen geboren, zoon van de laatste keizer van de Donaumonarchie. Van 1979 tot 1999 was hij voor de Beierse CSU lid van het Europees Parlement. Hij bewerkte er o.m. dat voor de onderdrukte volkeren achter het IJzeren Gordijn een symbolische lege zetel werd opgesteld. Hij overleed op 4 juli 2011 te Pöcking (Beieren). Otto von Habsburg had in Leuven gestudeerd.
21, 1443 november	De troepen van hertog Filips de Goede nemen ’s nachts bij verrassing Luxemburg in, dat hem in 1441 was toegewezen. Hij verijdelt zo een poging van de hertog van Saksen om Luxemburg van de Lage Landen los te maken.
21, 1958 november	Geboorte te Sint Jansklooster (Overijssel) van de Nederlandse schaatserkampioen Evert van Benthem die twee jaar na elkaar (1985 en 1986) de Elfstedentocht won.
22, 1540 november	Blijde intrede van keizer Karel in Betun (Frans-Vlaanderen).
22, 1892 november	Overlijden te Rijsel van de heemkundige en volkszanger Alexandre Desrousseaux, schrijver van "Le P’tit Quinquin".
22, 1972 november	De regering Eyskens valt over het probleem Voeren.
23, 1946 november	Overlijden van de Oostendse schilder Léon Spilliaert, waarvan het werk sterk is beïnvloed door de symbolistische stroming. De Noordzee en strand en dijk in Oostende inspireerden hem tot prachtige werken.
24, 1642 november	Vertrokken vanuit Batavia ontdekt op deze dag de Nederlandse commandeur Abel Tasman een reusachtig eiland dat hij Van Diemensland noemt, naar de toenmalige gouverneur-generaal. In 1856 wordt de naam gewijzigd in Tasmanië. Abel Tasman was geboren in Lutjegast (Groningen). In 1953 liet de regering van Tasmanië er tegen de kerk een gedenkplaat aanbrengen.
24, 1964 november	Start van operatie Red Dragon. Onder leiding van kolonel Charles Laurent worden 320 paracommando’s gedropt boven Stanleystad, het huidige Kisangani, gedropt. Ze redden zoveel mogelijk blanke gijzelaars van de opstandige Simba’s. Bij die revolte in Oost-Congo komen tienduizenden mensen om het leven.
24, 1965 november	In Congo pleegt Mobutu een nieuwe staatsgreep. Hij verdrijft Tsjombe en Kasavubu van de macht en roept zichzelf uit tot president.
24, 1987 november	Overlijden van de Nederlandse tekenaar en illustrator Anton Pieck te Overveen. Hij werd 92 jaar oud. In 1984 werd in het Veluwedorp Hattem het Antoon Pieck museum geopend. Klik hier: www.antonpieckmuseum-hattem.nl
25, 1798 november	Pieter Corbeels, een van de aanvoerders van de Boerenkrijg in de Kempen, wordt in de bossen van Postel gevangen genomen door de manschappen van generaal Rivaud. Hij wordt in later, in juni 1799, in Doornik gefusilleerd.
25, 1813 november	Stokken-Maandag: In Hazebroek (Frans-Vlaanderen) verzetten Vlaamse jongeren zich tegen de verplichte inlijving in het keizerlijke leger van Napoleon en verwoesten de onderprefectuur met stokken. De onderprefect ontsnapt op het nippertje.
25, 1840 november	Geboorte in het West-Vlaamse Deerlijk van Hugo Verriest, leerling van Guido Gezelle en leermeester van o.m. Albrecht Roenbach. Verriest is de geestelijke vader van de Blauwvoeterij en haar wapenspreuk Dat volk moet herleven.
26, 1798 november	De opstandige boeren uit Waals-Brabant verenigen zich onder leiding van Antoine Constant met de strijders uit het Hageland en veroveren Geldenaken.
26, 1944 november	Overlijden van de Franse luchtvaartpionier graaf Charles de Lambert. In 1909 maakte hij de eerste vlucht boven Nederland. De vlucht duurde slechts 3,5 minuten. In Etten-Leur staat nog een monument, een naald van steen, die deze eerste vlucht herdenkt.
27, 511 november	Overlijden te Parijs van (CH)Lodowig I (= Lodewijk), beter bekend onder zijn verbasterde naam "Clovis", de eerste aanvoerder der Franken die alle Frankische stammen verenigde onder één koning.
27, 1382 november	Slag bij Westrozebeke. De Gentenaars worden verslagen door graaf Lodewijk van Male met militaire steun van Frankrijk. Onder de 20.000 Vlaamse gesneuvelden bevond zich ook Filips van Artevelde.
27, 1431 november	Eerste vergadering van de ridderorde van het Gulden Vlies in Rijsel (Frans-Vlaanderen).
27, 1798 november	Gevecht tussen de Fransen en de verzetstrijders van Antoine Constant te Les Burettes, een gehucht van Beauvechain (Bevekom) en Meldert. Hierbij sneuvelen vele Brigands, zoals de opstandige boeren door de Fransen werden genoemd. Dezelfde dag had ook een gevecht plaats aan de hoeve Chapeauvau te Opheylisem, waarbij 60 van onze strijders sneuvelen.
27, 1888 november	Eerste Nederlandse redevoering in de Belgische Kamer van Volksvertegenwoordigers door de Antwerpse advocaat Edward Coremans Coremans van de Meetingpartij.
27, 1899 november	Overlijden te Brugge van de Vlaamse dichter Guido Gezelle
27, 1916 november	Daags na een spreekbeurt in Rouen verongelukt de dichter Emile Verhaeren er in het station onder een trein.
28, 1590 november	Pierre Loyseleur de Villiers van Westhove wordt begraven in de Sint-Pieterskerk te Middelburg (Zeeland). Hij was op 24 november in Westhove overleden. Loyseleur was in Rijsel (Frans-Vlaanderen) geboren rond 1530, studeerde rechten en werd advocaat bij het Parlement te Parijs. Vervolgens ging hij te Genève theologie studeren. Na de Bartholomeusnacht week hij uit naar Engeland, werd predikant in Londen en in verschillende Waalse gemeenten in Engeland. In Oxford gaf hij voordrachten over rechten en doctoreert er in de theologie. In 1577 kwam hij in vaste dienst bij Willem van Oranje en was bekend als "Des Prinsen Raedt en Hofprediker". Hij was een van de belangrijkste raadgevers en vertrouweling van Oranje. In 1580 schrijft hij de "Apologie", de beroemde verdediging van Willem van Oranje tegen de ban die Filip II over hem had uitgesproken. Zijn naam wordt ook genoemd, in concurrentie met Marnix van Sint Aldegonde, als auteur van het Wilhelmus. De spreuk van Willem van Oranje "Je maintiendrai" is ook door Loiseleur de Villiers gevonden. Hij zou zijn inspiratie gevonden bij de Vlaamse graaf Jan zonder Vrees met als spreuk "Ik houd".
29, 1330 november	Geboorte te Male van Lodewijk van Male, de laatste zelfstandige graaf van Vlaanderen. Hij was de meest Vlaamse graaf uit het huis van Dampierre. Lodewijk van Male vaardigde een meerderheid van Nederlandse akten uit, o.m. voor de Frans-Vlaamse stad Belle (Bailleul).
29, 1576 november	Akte van aansluiting van Willem van Oranje en de Staten van Holland en Zeeland bij de Pacificatie van Gent.
29, 1928 november	Bekende woorden van Joris van Severen in het Belgische Parlement : la Belgique qu’elle crève.
30, 1581 november	Inname door Alexander Farnese van Doornik, de laatste Waalse stad die de Spaanse bezetter weerstand bood en de Generaliteit der Nederlanden trouw bleef.
30, 1983 november	De Nederlandse biermagnaat Freddy Heineken wordt vrijgelaten na een ontvoering van drie weken .

(Trefwoorden: Frans-Vlaanderen; Zuid-Vlaanderen; Franse Nederlanden; Nederlanden; Dagklapper; November)

Voor het samenstellen van deze kalender hebben wij vele oude kranten en tijdschriften geraadpleegd, maar ook eigentijdse literatuur, zoals Liek Mulder e.a., Lexicon geschiedenis Nederland & België (1994), J.C.H.Blom en E.Lamberts red., Geschiedenis van de Nederlanden (1994), Reginald de Schryver e.a. red., Nieuwe encyclopedie van de Vlaamse beweging (1998), Chris van der Heyden, Grijs Verleden: Nederland en de Tweede Wereldoorlog (editie 2009) enz. enz. Om voor de hand liggende redenen is een gedetailleerde bronvermelding hier niet mogelijk.