Januari |
Dag vrouw, dag man, dag al te gaer. |
| 01, 1777 januari | Het dorp Zuidkote (Frans-Vlaanderen) wordt onder het zand bedolven. Enkel de (nu ook verdwenen) vierkante toren kwam er nog boven uit. |
| 01, 1948 januari | Oprichting van Benelux als economische samenwerkingsverband en douane-unie tussen België, Nederland en Luxemburg. |
| 01, 1991 januari | De Provinciale Staten van Friesland besluiten dat de provincie Friesland voortaan officieel Fryslân heet. |
| 02, 1797 januari | Aan het hoofd van een honderdtal boeren verjaagt baron Jan-Jozef de Meer de Franse sansculotten uit de abdij van Affligem. Hij wordt gevangengenomen en op 23 januari in Brussel terechtgesteld, twee dagen na twee van zijn medestrijders. |
| 02, 1909 januari | Start van de eerste Elfstedentocht. Winnaar wordt een theologiestudent van 24 jaar, Minne Hoekstra. |
| 03, 1356 januari | Het hertogelijk paar Johanna van Brabant en Wenzel van Luxemburg kondigt de Blijde Inkomst af, een grondwettelijk charter waarmee de Brabanders inspraak wordt verleend in het bestuur, de rechtspraak en de financiën. Alle volgende vorsten, tot zelfs Jozef II in de 18de eeuw, leggen bij hun inhuldiging als hertog van Brabant de eed van trouw aan de Blijde Inkomst af, die de grondslag vormt voor een democratisch bestel in de Lage landen. De herroeping van de Blijde Inkomst door Jozef II in 1793 is de directe aanleiding tot de Brabantse Omwenteling.. |
| 03, 1892 januari | Geboorte te Bloemfontein (Zuid-Afrika) van de schrijver John Ronald Reuel Tolkien, hoogleraar Oud-Engels en Engelse taal- en letterkunde aan de universiteit van Oxford en beroemde schrijver van De Hobbit en In de Ban van de Ring. |
| 04, 1908 januari | Overlijden van Anthony Winkler Prins, schrijver, dichter, dominee, vrijmetselaar en encyclopedist die zijn naam heeft gegeven aan de meest beroemde Nederlandse encyclopedie. |
| 04, 1959 januari | In de Congolese hoofdstad Leopoldstad breken zware rellen uit tegen het Belgische koloniale gezag. |
| 05, 1477 januari | Bij het beleg van Nancy (Nantzig) sneuvelt Karel de Stoute, hertog van Bourgondië, Brabant, Limburg, Gelder en Luxemburg, graaf van Vlaanderen, Artesië, Henegouwen, Holland, Zeeland, Zutphen en Namen, heer van Mechelen. Zijn bijnaam betekent "de stoutmoedige" en slaat dus niet op verwerpelijk gedrag. Zijn dochter Maria van Bourgondië zal de staatkundige vereniging van de Nederlanden voltooien. Het praalgraf van Karel de Stoute bevindt zich te Brugge in de Onze-Lieve-Vrouwekerk. |
| 06, 1227 januari | Ferrand, graaf van Vlaanderen, verlaat als een gebroken man de gevangenis waar hij sinds de slag van Bouvines (27 juli 1214) door de Franse koning is opgesloten. |
| 06, 1560 januari | Paus Pius IV geeft toestemming om de universiteit van Dowaai op te richten, na Leuven de tweede universiteit in de Nederlanden. |
| 06, 1827 januari | Geboorte van de romanschrijver en verteller Charles Deulin te Condé aan de Schelde, in Frans-Henegouwen. Hij is de auteur van de Contes d’un buveur de bière (1868) en Contes du roi Gambrinus (1874). |
| 06, 1579 januari | Unie van Atrecht. De vertegenwoordigers van de Staten Artesië, Henegouwen en Dowaai verenigen zich in een verbond op katholieke grondslag dat geneigd is zich met Spanje te verzoenen en zich uiteindelijk ook aan Filips II onderwerpt. Hiermee wordt de eendracht der Nederlandse provincies verbroken, zoals ze was vastgelegd in de Pacificatie van Gent. Het antwoord van de andere provincies, die de strijd willen verderzetten, is de Unie van Utrecht (zie 23 januari). |
| 06, 1861 januari | Geboorte te Gent van architect Victor Horta. Hij speelde een belangrijke rol in de opkomst van de Art Nouveau of Jugendstil. Verschillende van zijn gebouwen zoals het Solvayhuis en het Paleis van Schone Kunsten zijn in Brussel nog te bewonderen. |
| 07, 1761 januari | In Rijsel publiceert Charles-Joseph Panckoucke het eerste nummer van het blad "Les annonces et avis divers pour les Pays-Bas". |
| 07, 1937 januari | In Den Haag trouwt de toekomstige koningin Juliana met de Duitse prins Bernhard zur Lippe-Biesterfeld. |
| 08, 1558 januari | Hertog Frans de Guise veroverd in opdracht van de Franse koning Hendrik II Kales en Guizene op de Engelsen. |
| 08, 1565 januari | Voor Antwerpen vriest de Schelde dicht. Het ijs is twee voet dik. Dit inspireert Lucas van Valckenborch (1535-1597) tot het schilderij Bekijk van Antwerpen met de bevroren Schelde. |
| 08, 1851 januari | Overlijden te Lestrem van de Frans-Vlaamse royalist en verzetsstrijder Louis Fruchart. |
| 08, 1795 januari | Gabriel Witsoet, pastoor van Kaaster en slachtoffer van de Franse Revolutie, sterft in de gevangenis van Dowaai. Hij was prins van de rederijkerskamer van Kaaster en schreef o.m. een toneelstuk De drie maegden van Caester. |
| 08, 1796 januari | Tien Brigands die werden opgepakt in het Zoniënwoud worden ter dood veroordeeld. |
| 09, 1464 januari | In Brugge worden de Staten-Generaal van de Nederlanden voor de eerste maal samengeroepen. |
| 09, 1522 januari | Adriaan Floriszoon Boeyens (1459-1523) wordt tot de eerste niet-Italiaanse en enige Nederlandse paus gekozen. Hij was voordien pastoor van het Groot begijnhof in Leuven, huisleraar van keizer Karel V en bisschop van Utrecht. |
| 10, 1430 januari | In Brugge, oprichting van de Orde van het Gulden Vlies door Filip de Goede, hertog van Bourgondië en "bij de gratie Gods Groothertog van het Westen". Hij slaat de eerste 23 ridders van de orde, die de staatsdragende elite van de Nederlanden zal vormen. |
| 10, 1480 januari | Geboorte te Brussel van Margaretha van Oostenrijk, enige dochter van Maximiliaan I van Oostenrijk en van Maria van Bourgondië. Zij wordt later landvoogdes der Nederlanden. |
| 10, 1876 januari | Overlijden te Rijsel van Edmond de Coussemaker, uitmuntend jurist, etnoloog, historicus en musicoloog, en auteur van het befaamd boek Chants Populaires des Flamands de France waarin hij 150 Frans-Vlaamse volksliederen met de oorspronkelijke zangwijze verzamelt. |
| 11, 1790 januari | Nadat de Zuid-Nederlandse provincies bevrijd zijn van de Oostenrijkse overheersing roepen de Staten-Generaal de Republiek der Verenigde Nederlanden uit. |
| 11, 1831 januari | De Reünionisten verklaren in het Nationaal Congres : "België kan slechts bestaan op twee manieren : als het de voorpost van Frankrijk niet wordt, zal het de voorpost van de vijanden van Frankrijk worden". |
| 11, 1923 januari | Onder het motto van de "vredeswil" der grote naties bezetten Frans-Belgische troepen het Duitse Ruhrgebied. |
| 12, 1519 januari | Overlijden van Maximiliaan I, keizer van het Heilige Roomse Rijk en echtgenoot van Maria van Bourgondië. Na de voortijdige dood van Maria in 1482 wordt de feitelijke heerser over de Nederlanden. In Frans-Vlaanderen Talrijke jaarbeurzen, broederschappen enz. zijn hun oprichting en erkenning van hun voorrechten aan keizer Maximiliaan te danken. |
| 12, 1584 januari | De geniale geograaf Peter Platevoet (1552-1622), beter bekend onder zijn Latijnse naam Petrus Plancius, ontvouwt bij de admiraliteit zijn plan voor een nieuwe zeeweg naar China, doorheen de noordelijke ijszee. In 1585 vlucht Plancius, geboren in Dranouter, voor de dreiging van de inquisitie van Ieper naar Amsterdam. Plancius stelt als eerste een tabel op van de magnetische kompasafwijkingen en brengt de zuidelijke sterrenhemel in kaart. In 1602 wordt hij benoemd tot cartograaf van de VOC, de Verenigde Oost-Indische Compagnie. Plancius ligt begraven op het kerkhof bij de Zuiderkerk in Amsterdam. Hij wilde om hygiënische redenen niet binnen in de kerk worden begraven. Daarmee was hij zijn tijd ver vooruit. |
| 12, 1850 januari | Geboorte te Herdersem van Alfons de Cock, Vlaamse schrijver en folklorist. Grondlegger van de wetenschappelijke volkskunde in Vlaanderen. |
| 13, 1151 januari | Overlijden van Suger, minister en regent van Frankrijk. Hij was een Vlaams monnik, afkomstig van Sint-Omaars. Suger begunstigde als eerste de gotische bouwkunst en bouwde de abdij van Saint-Denis waarvan hij abt was. |
| 13, 1426 januari | Hertog Filips de Goede verslaat met zijn Vlaamse en Hollandse troepen het Engelse krijgsvolk dat Humphrey van Gloucester had gestuurd en dat bij Brouwershaven op Schouwen was geland. |
| 13, 1552 januari | Een van de grote stormvloeden aan de Nederlandse kust, de Sint-Pontiaansvloed, slaat in West-Friesland ("de kop van Holland") grote stukken veen weg. In Zeeland stromen vele polders onder. Het eiland van Agger verdwijnt voorgoed van de landkaart. Bath, Hinkelenoord en de lagere gebieden tussen Bergen op Zoom en Ossendrecht stromen geheel onder. |
| 13, 1972 januari | Oprichting te Kassel (Frans-Vlaanderen) van de Michiel de Swaenkring, Vlaamsgezinde culturele vereniging voor de Zuid-Vlamingen. |
| 14, 1426 januari | Keizer Karel V legt de Franse koning Frans I het Verdrag van Madrid op waarbij Frankrijk volledig moet verzaken aan zijn leenrechten op Vlaanderen en Artesië. |
| 14, 1798 januari | Geboorte in Zwolle van de Nederlandse liberale staatsman Johan Rudolf Thorbecke, grondlegger van de Nederlandse parlementaire democratie en drie keer premier. Van 1825 tot 1830 was hij hoogleraar aan de Universiteit Gent. |
| 14, 1951 januari | Overlijden aan de gevolgen van tuberculose te Le Touquet van de Frans-Vlaamse romanschrijver Maxence van der Meersch. Hij schreef ondermeer La maison dans la dune (1932) en Maria, fille de Flandre (1935). In 1936 krijgt hij de Prix Goncourt voor L’Empreinte du dieu. Zijn bekendste werk blijft Corps et âmes (1943), vertaald in dertien talen. |
| 15, 1909 januari | Oprichting van de Vereniging De Friesche Elf Steden, organisator va de Elfstedentocht. |
| 15, 1929 januari | Publicatie van het eerste nummer van De Torrewachter en Le Lion de Flandre, uitgegeven door het Vlaams Verbond van Frankrijk. |
| 16, 1219 januari | Tijdens de eerste Sint-Marcellusvloed worden grote delen van Noord-Nederland, het Zuiderzeegebied en Noordwest-Duitsland overstroomd. |
| 16, 1362 januari | De tweede Sint-Marcellusvloed of Grote Mandrenke (grote verdrinking), een reusachtige overstroming die alle landen rond de Noordzee treft. Het Waddeneiland Nordstrand met zijn havenstad Rungholt en zeven andere dorpen verdwijnen in het water. Langs de gehele kust breken dijken door en grote delen van Noord-Nederland lopen onder water. Schattingen over het aantal slachtoffer lopen uiteen van 25.000 tot 100.000. |
| 16, 1566 januari | De uitgeputte keizer Karel V verlaat zijn geboorteland Vlaanderen en scheept te Vlissingen in naar Spanje. Hij trekt zich terug in het klooster van San Yuste waar hij nog geen drie jaar later sterft. Voor de Nederlanden breekt een sombere tijd aan. |
| 16, 1955 januari | Eerste optreden in Sint-Janskappel (Frans-Vlaanderen) van het "Volkstoneel voor Frans-Vlaanderen" o.l.v. Flor Barbry. De eerste uitvoering was een werk van Felix Timmermans, En waar de sterre bleef stille staan, in de taal van de Westhoek omgezet door Joris Declercq (Djoos Utendoale). |
| 17, 1579 januari | Triomfantelijke intrede van Willem van Oranje in Brussel. |
| 17, 1583 januari | Franse Furie. De hertog van Anjou legert een Frans garnizoen in enkele Vlaamse en Brabantse steden om vervolgens de grootste Nederlandse stad, Antwerpen, bij verrassing in te nemen. De inwoners, met de Spaanse furie van 1576 nog vers in het geheugen, verweren zich met alle mogelijke middelen en drijven de Fransen uit de stad. Hoe heftig het Antwerpse verzet wel was, blijkt uit het dodencijfer: slechts 80 burgers verloren het leven, maar meer dan 1500 Franse soldaten, waaronder velen van hoge rang. |
| 18, 1677 januari | Overlijden te Batavia van Jan Anthoniszooon van Riebeeck. Hij was de stichter van Fort Duijnhoop, de eerste Europese kolonie in Zuid Afrika, bij de Kaap de Goede Hoop. |
| 18, 1995 januari | Overlijden van de schilder-boer Felix De Boeck in St-Agatha-Berchem. Hij was geboren in Drogenbos op 12 januari 1898. Hij zei ooit: "Ik ben geen boer die schildert, maar een schilder die boert". |
| 19, 1101 januari | De Brabantse kruisvaarders, onder de leiding van Godfried van Bonen, doen hun intrede in Brussel te midden van een uitbundige feestvreugde. Godfried, die o.m. markgraaf van Antwerpen was, is de geschiedenis ingegaan als Godfried "van Bouillon". In werkelijkheid was hij de zoon van Eustaas II van Bonen, in Frans-Vlaanderen (in het Frans: Boulogne-sur-Mer) |
| 19, 1795 januari | Eén dag nadat stadhouder Willem V naar Engeland is gevlucht wordt de Bataafse Republiek uitgeroepen en wordt Nederland een vazalstaat van Frankrijk. |
| 20, 1684 januari | Geboorte te Duinkerke (Frans-Vlaanderen) van de dichter Michiel de Swaen, heelmeester en belangrijkste rederijker van de Zuidelijke Nederlanden. |
| 20, 1790 januari | Frans-Vlaanderen gaat voor een groot deel op in het kunstmatige "département du Nord", opgericht door de Constituante. Officieel bestaat de naam Vlaanderen niet meer in Frankrijk. De oude provinciale indeling van Frankrijk wordt volledig weggeveegd. |
| 21, 1515 januari | De jonge Karel van Gent, later keizer Karel V, wordt te Leuven ingehuldigd als hertog van Brabant en Limburg. |
| 21, 1950 januari | Overlijden in Londen van Georges Orwell, Britse schrijver en journalist. In zijn meest bekende boek De boerderij der dieren (Animal Farm), schrijft hij: Alle dieren zijn gelijk maar sommige dieren zijn meer gelijk dan andere. En nog steeds zeer actueel en aan te bevelen pamflet tegen alle vormen van totalitarisme. |
| 22, 1942 januari | De 8ste Elfstedentocht wordt gehouden in barre weersomstandigheden. Er vallen drie doden. |
| 23, 1579 januari | De noordelijke provincies van de Nederlanden sluiten de Unie van Utrecht met als doel gezamenlijk de vrijheidsstrijd tegen Spanje te voeren. Dit is een reactie op de Unie van Atrecht (zie 6 januari). Bij de Unie van Utrecht sluiten zich talrijke Zuid-Nederlandse steden aan: Brugge, Venlo, Breda, Ieper, Lier, Duinkerke, Brussel en Antwerpen. Leuven en ’s-Hertogenbosch kunnen zich niet aansluiten omdat ze bezet zijn door de Spanjaarden. |
| 24, 1597 januari | Maurits van Nassau, zoon van Willem van Oranje, verslaat het Spaanse garnizoen te Turnhout. |
| 24, 1947 januari | Overlijden te Lier van de schrijver Felix Timmermans. In het buitenland was Timmermans in zijn tijd de bekendste, meest vertaalde Vlaamse auteur. |
| 24, 1911 januari | Geboorte te Dinant van de uitgeefster Angèle Manteau. |
| 25, 1759 januari | Geboorte van Robert Burns, The Bard genoemd, legendarische Schotse nationale dichter en liederenschrijver, hoofdfiguur van de Romantiek én van de vrijmetselarij in Schotland. Hij schreef in het oude Engels-Schotse dialect. |
| 26, 1340 januari | De Engelse koning Eduard III wordt in Gent tot koning van Frankrijk uitgeroepen en als nieuwe leenheer van Vlaanderen erkend. Jacob van Artevelde wist zo de economische relatie tussen Vlaanderen en Engeland te handhaven. |
| 26, 1794 januari | In Frankrijk bepaalt een wetsbesluit dat "dans toutes les parties de la République, l’instruction se fera en langue Française", wat het einde betekent van het onderwijs in streektalen of grensoverschrijdende talen zoals het Nederlands, het Duits en het Catalaans. |
| 26, 1950 januari | Terechtstelling in Scheveningen wordt Antonius van der Waals, genaamd "de grootste Nederlandse landverrader van de Tweede Wereldoorlog". |
| 26, 1794 januari | In Frankrijk bepaalt een wetsbesluit dat een Franstalige onderwijzer moet worden benoemd in elke gemeente van het Noorderdepartement. |
| 27, 1492 januari | Geboorte in Vleteren (Frans-Vlaanderen) van Jacob de Meyere, de "vader van de Vlaamse geschiedschrijvers". |
| 27, 1853 januari | Op initiatief van keizer Napoleon III verbiedt de Conseil Académique du Nord het gebruik van het Vlaams in de Zuid-Vlaamse scholen. |
| 28, 814 januari | Overlijden te Aken van keizer Karel de Grote, de stichter van het Heilige Romeinse Rijk. Hij werd in 742 geboren, waarschijnlijk in het Luikse. Zijn familie was uit de Nederlanden afkomstig waar hij ook zelf graag en dikwijls verbleef. Karel de Grote had ook bijzondere banden met de streek van Ariën-aan-de-Leie (Frans-Vlaanderen) |
| 28, 1688 januari | In Peking, overlijden op 65 jarige leeftijd van Ferdinand Verbiest, Vlaams jezuïet, missionaris en keizerlijk wiskundige en astronoom. Hij overlijdt als gevolg van een val van zijn paard en krijgt een staatsbegrafenis. Keizer Kangxi betaalt het mausoleum waarin hij wordt begraven. |
| 28, 1918 januari | Overlijden in het militair ziekenhuis te Bonen (Frans-Vlaanderen) van de Canadese militaire arts en dichter, luitenant-kolonel John McCrae, schrijver van het beroemde gedicht In Flanders fields. |
| 29, 1616 januari | De Nederlandse ontdekkingsreizigers Jacob le Maire (1585-1616), uit Antwerpen, en Willem Corneliszoon Schouten (1580-1625) ontdekken de doorgang naar de Grote Oceaan nabij Kaap Hoorn. Deze kaap wordt door hen zo genoemd ter ere van de geboorteplaats van Schouten, het havenstadje Hoorn in West-Friesland. |
| 29, 1910 januari | Eerste Groot-Nederlands Studentencongres in Antwerpen. |
| 30, 1384 januari | Lodewijk van Male, graaf van Vlaanderen, sterft in Sint-Omaars (Frans-Vlaanderen). |
| 30, 1574 januari | De watergeus Lodewijk van Boisot, in Brussel geboren Zeeuwse admiraal, verslaat de Spaanse vloot, geleid door Romero en Davila in de buurt van Bergen op Zoom. |
| 30, 1648 januari | De Vrede van Munster maakt een einde aan de Tachtigjarige Oorlog. De noordelijke Nederlanden slagen erin hun Republiek door Spanje te doen erkennen als een vrije en onafhankelijke staat. Het doel van Willem van Oranje, de bevrijding van de volledige Nederlanden, wordt echter niet bereikt. De zuidelijke Nederlanden blijven bezet en gaan duistere jaren tegemoet. |
| 30, 1791 januari | Geboorte te Merkegem (Merville) van Louis-Joseph Fruchart, bijgenaamd Louis XVII, later de leider van een Boerenkrijg in Frans-Vlaanderen. |
| 31, 1802 januari | Geboorte te Amsterdam van luitenant-ter-zee Jan van Speijk die, toen hij tijdens de Belgische opstand op de Schelde aangevallen werd door opstandelingen, zijn kanonneerboot liet ontploffen en, met hem, de hele bemanning alsook alle aanvallers (5 februari 1831). |
(trefwoorden : Frans-Vlaanderen; Zuid-Vlaanderen; Franse Nederlanden; Nederlanden; Dagklapper; Januari.)
Voor het samenstellen van deze kalender hebben wij vele oude kranten en tijdschriften geraadpleegd, maar ook eigentijdse literatuur, zoals Liek Mulder e.a., Lexicon geschiedenis Nederland & België (1994), J.C.H.Blom en E.Lamberts red., Geschiedenis van de Nederlanden (1994), Reginald de Schryver e.a. red., Nieuwe encyclopedie van de Vlaamse beweging (1998), Chris van der Heyden, Grijs Verleden: Nederland en de Tweede Wereldoorlog (editie 2009) enz. enz. Om voor de hand liggende redenen is een gedetailleerde bronvermelding hier niet mogelijk.