Dagboek

December 2011

Week 52

Voor de mening van het OVV over mijn nieuwste boek klik hier.

Week 51

Voor de mening van de Stichting Ons Erfdeel over mijn nieuwste boek klik hier.

September 2011

Week 36

Meertaligheid

Vlamingen en meertaligheid. Dat in Vlaanderen ook al de kennis van talen als problematisch wordt afgeschilderd zegt veel over het minderwaardigheidcomplex van dit volk. Lees verder.

Juli 2011

Week 30

Geld en cultuur

In Journaal (14.07.2011) las ik het stuk "Mars der beschaving" trok door Den Haag van Mark Grammens. Voor mijn commentaren over dit artikel klik hier.

Mei 2011

Week 23

Vlamingen tussen Zuid-Vlaanderen en Friesland

Is de titel van het hoofdartikel van voorzitter Hugo Rau verschenen in de “Mededelingen” (mei 2011), huisorgaan van de Vereniging van Vlaams-Nationale Auteurs. Voor het volledige artikel te lezen klik hier.

Week 22

Het Wilhemus in het Frans

De Vlaamse Leeuw in het Frans inspireerde een van onze lezers om ons Het Wilhelmus, de nationale hymne van Nederland, in een versie van 1582 te bezorgen. Waarvoor dank. Voor Het Wilhelmus in het Frans klik hier.

Week 21

Le Lion de Flandre

Op 26 mei 1950 overleed te Winnezeele in Frans-Vlaanderen, de Frans-Vlaamse historicus, dichter en heemkundige Charles de Croocq. Hij was onder meer de vertaler van het lied De Vlaamse Leeuw in het Frans. Voor deze merkwaardige versie van Le lion de Flandre klik hier.

Week 20

De taal van Frans-Vlaanderen en van Oost-Pruisen

Op mijn artikel : Niet tegen het Vlaams maar voor het Nederlands" reageerde lezer Jan Debacker met een boeiende getuigenis over zijn vader Jules Debacker:

Net als mijn grootvader werd de vader van Jan Debacker krijgsgevangen gemaakt. Jan schrijft: "ook mijn vader werd krijgsgevangen gemaakt in Oostwinkel, Oost-Vlaanderen". En in het verhaal dat hij over zijn vader schreef gaat hij als volgt verder: " Hij kwam via Dulag A (Durchgangerslager) in het beruchte Stalag 1A (Standlager) in Stablach in Oost-Pruisen, voorbij Berlijn , voorbij de "Dantziger Corridor", in het waterrijke Memelgebied nabij Königsbergen, het huidige Kaliningrad in de Russische enclave in de Baltische staten. (…) Na enkele weken werd hij aan een boer uit de streek uitbesteed als hulparbeider. Daar is hij goed behandeld. De boer kwam hem halen met de "Dampfer", een stoomboot. Hij vroeg Jules of hij reeds gegeten had. De taal ginds leek zeer goed op het Platdiets, en was voor een aandachtig West-Vlaamse luisteraar redelijk verstaanbaar, terwijl West-Vlaams die mensen ook niet onaardig in de oren klonk. Jules antwoordde "n Bitje" (…)

Wil je nog mijn tekst Niet tegen het Vlaams maar voor het Nederlands lezen? Klik hier

Week 19

De uitreiking van de Dr. Snellaert vond plaats in het stadhuis van Belle in Frans-Vlaanderen.

Voor beelden van de plechtigheid alsook voor mijn dankwoord klik hier

Voor de laudatio door Cyriel Moeyaert klik hier.

Week 18

Gudrun en het Gelders Orkest

Het Gelders orkest (HGO), het orkest waar onze dochter Gudrun piccolo en dwarsfluit speelt, is deze week life op de Nederlandse TV te beluisteren.

Het HGO, onder leiding van de Oostenrijkse dirigent Sascha Goetzel, verzorgt dit jaar het 5 mei concert op de Amstel in Amsterdam. Dit concert wordt op donderdag 5 mei rechtstreeks door de NOS op Nederland 1 uitgezonden, en dit,vanaf 20 30 u.

Dit programma is ook te volgen via internet op www.nederland1.nl

Voor meer informatie over het Gelders orkest zie:
http://www.hetgeldersorkest.nl/orkest/musici/houtblazers/gudrun-bourel-fluit.

Gudrun treedt ook even op tijdens de uitreiking van de Dr Ferdinand Snellaertprijs op zaterdag 7 mei in Belle (Frans-Vlaanderen). Veel luistergenot!

April 2011

Week 17

"Rattachisme"

"Rattachisme" betekent : het streven van sommige Franstaligen in België om het gebied waar zij wonen "opnieuw" (re-) aan te hechten (-attacher) bij Frankrijk. Een eigenaardig woord voor een eigenaardige zaak. Meer over "rattachisme": klik hier

Week 16
De dood van een taal, ook al wordt ze nog maar gefluisterd door een handjevol mensen op een perceel geteisterde aarde, is de dood van een wereld.
George Steiner

Niet tegen het Vlaams maar wel voor het Nederlands.

Hoe is het gesteld met de Vlaamse steektaal in Frans-Vlaanderen? En welke taal moet men er vandaag de dag onderwijzen: het Vlaams en/of het Nederlands?

In mijn jongste essay Een erfenis zonder testament* nam ik positie voor het Nederlands. Of dit betekent dat ik tegen het Vlaams ben zoals sommigen nogal haastig concluderen? Lees hier tekst en uitleg.

Week 15

Bovenlichten en metseltekens

De Nederlander Ben Veldstra uit Zoetermeer interesseert zich voor de symboliek van bovenlichten en van metseltekens op gebouwen in Nederland en elders.

Op zijn interessante webstek toont hij talrijke foto’s, ook enkele van gebouwen in Frans-Vlaanderen, en geeft hij tekst en uitleg over de oorsprong van deze symbolen.

Voor de webstek van Ben Veldstra klik nu op : http://borro3.tripod.com/

Week 14

Uitreiking Dr. Ferdinand Snellaertprijs

Graag nodig ik u uit op de uitreiking van de dr. Ferdinand Snellaertprijs 2010 die me door de
Vereniging van Vlaams-Nationale Auteurs is toegekend.

De plechtigheid heeft plaats op zaterdag 7 mei 2011, om 15u, in de feestzaal van het stadhuis van de
Frans-Vlaamse stad Belle (Bailleul).

Op het programma:

Van harte welkom!



Remise du prix Dr. Ferdinand Snellaert

J’ai le plaisir de vous inviter à la remise du prix Dr. Ferdinand Snellaert 2010 qui m’a été attribué par l’Association des Auteurs Nationaux Flamands VVNA.

La cérémonie se déroulera le samedi 7 mai 2011 à 15 heures, en la salle des fêtes de l’hôtel de ville de Bailleul.

Au programme :

Bienvenue à Bailleul



Over identiteit

Over het begrip identiteit wordt in de laatste tijden veel geschreven. Zie hier enkele bedenkingen.

Identiteit als paradox

Als een persoon aan identiteitsverlies lijdt komt er een psychiater aan te pas. Men vindt hem heel erg gestoord. Als een groep, een gemeenschap, een volk aan identiteitsverlies lijdt zou dat "vooruitgang" betekenen, "opengaan voor de wereld" enz. Hoe vallen die twee te rijmen?

Een andere merkwaardige paradox vindt men in een bepaald ecologisch discours. Leve de biodiversiteit voor de vogeltjes, de dieren, de planten. En terecht. Maar hebben de volkeren en de talen van deze aarde dan niet dezelfde rechten als de bloempjes en de bijtjes? En waarom is verscheidenheid alleen wenselijk voor het ecologische - en niet voor het culturele erfgoed? Albert Einstein schreef : "Ik ken enkel twee zaken die oneindig zijn : het universum en de menselijke domheid. Alhoewel voor het universum ben ik niet absoluut zeker."

De identiteit als problematiek

De identiteit is een complexe maar boeiende materie : de Franse historicus Fernand Braudel had meer dan duizend blz. nodig en drie dikke boekdelen om de identiteit van Frankrijk te definiëren. Frans-Vlamingen weten waarom. En de Duitsers zoeken al eeuwen een antwoord op de vraag :Was ist Deutsch? Wat is Duits?

De objectieve identiteit is het rustig aanvaarden van een zekere mate van determinisme: "'t es ezo" zeggen ze hier in de Westhoek. Ze staat noch de vrijheid noch de evolutie in de weg, maar ze negeren leidt tot een pathologische toestand van ontworteling. Tegenover de postmoderne mythe van de "keuze" staan de feiten: niemand kiest zijn ouders en zijn voorouders, niemand kiest zijn genetisch erfgoed, niemand kiest de plaats en het ogenblik van zijn geboorte, niemand kiest zelf zijn eerste school, zijn culturele basis, enz.

Men kan later zijn ouders verloochenen, zijn volk, zijn cultuur, en een andere taal gaan spreken. Maar daarmee is een identiteit niet zo maar uitgewist. Men kan ook verbieden of verboden worden. Maar een verbod versterkt meestal het identiteitsgevoel.

En nog dit: wie zijn eigen identiteit opgeeft vervalt noodzakelijkerwijze in het slecht kopiëren van de identiteit van een andere. Wie zei ook weer : "Qui pourrais-je imiter pour être original ?" ...

De subjectieve identiteit is het aanvaarden van, het zich herkennen in en het beleven van de eigen identiteit. Zeker niet kritiekloos: right of wrong, my country/mijn volk.

Het is niet het miskennen of het niet accepteren van de andere. Integendeel: het is door het bestaan van de andere dat mijn eigen identiteit ontstaat.

Identiteit maakt het leven zinvol, want ze is de brug van verleden naar heden en van heden naar de toekomst. Het verleden in de betekenis die Johan Huizinga er aan geeft : Het is de oorsprong van het ’t nieuwe wat onze geest in ’t verleden zoekt.

Heliotropisme en identiteit

Het heliotropisme is door mijn goede en betreurde Frans-Vlaamse vriend Nicolas Bourgeois ooit gedefinieerd als 'het fenomeen waardoor mensen, zoals planten, zich naar de zon draaien.' Het is, bij extrapolatie, thuis de neus ophalen voor eigen identiteit om zich dan als toerist te vergapen aan de meest markante uitingen van de identiteit van andere volkeren.

Hoe exotisch hoe liever: veehoendende Maasai zien, carnaval vierende Brazilianen, waterpijprokende Turken, kameeldrijvende Arabieren, batikkende Javanen, keteltrommelende Antilianen , voodoo, sirtaki, jodelende Tirolers in lederhosen.. Ai, bij “lederhosen” treedt geneerde stilte in en bij “vendelzwaaien” moet men braken.

Dienen de culturele tradities van volkeren enkel nog opdat wij ons als toerist niet zouden vervelen? Of is traditie enkel nog wat de andere ons meebrengt, als toerist of vluchteling? Hebben onze kinderen nog wel recht op hun identiteit?

Wie ben ik, vrij en vrank

Wie ben ik - en in welke volgorde: een Fransman? Een Europeaan? Een wereldburger? Een Frans-Vlaming? Een Vlaming?

In Frankrijk en België leven wij in landen waar we verplicht zijn onze identiteitskaart altijd op zak hebben en onze identiteit altijd thuis te laten. Mijn identiteitskaart is Frans maar daarom is dat mijn identiteit nog niet. En ondanks het feit dat ik jaren in België woon heb ik de ene niet-identiteit - met name de Franse - niet willen ruilen voor een andere niet-identiteit - te weten de Belgische.

Wereldburger, dat wil ik ook niet zijn. Ik voel niets voor de "global village", een contradictio in terminis, waar de diversiteit elke dag een beetje meer uit verdwijnt. Het klinkt me ook net iets te veel als de totalitaire "brave new world" van Huxley.

Een Europeaan voel ik me wel, maar ik spreek dan over het échte Europa, erfenis van het rijk van Karel de Grote. Niet het Europa van kolen en tomaten, dat asociaal, ultraliberaal en ondemocratische zootje onder Franco-Duits bevel dat ons vandaag de dag wordt geserveerd.

Ik kom, om te concluderen, stilaan dichter bij huis en hou van de symboliek in de uitspraak van de Frans-Engelse schrijver Hilaire Belloc "mijn vaderland is de Noordzee" waarmee ik hier die landen rond de Noordzee wil aanduiden waarmee ik de meeste affiniteiten heb en ook waarlangs mijn venster op de wereld openzwaait. In die landen en meer bepaald in de gebieden van de oude 17 provinciën kan ik overal wonen. In Vlaanderen, aan weerskanten van de Schreve, voel ik me helemaal thuis.

Mijn identiteit is dus Vlaams. Maar trouw aan mijn engagementen van gisteren, vandaag en morgen verkies ik een hogere dimensie om mijn identiteit te definiëren. Ik ben een Vlaamse Nederlander. En dit zal ik handhaven.

Maart 2011

Week 13

Aan de dichter

Ik ken Erik Verstraete al 35 jaar. Van in de tijd dat ik correspondent was voor Gazet van Antwerpen. Hij was er verantwoordelijk voor cultuur en, in die hoedanigheid, was hij de man die mijn moeizaam geschreven teksten leesbaar maakte.

Erik is ook dichter en publiceerde een zeer mooie dichtbundel Gebleven is de adel.

Ik hou van zijn prachtige vertaling van het gedicht Wenn nicht mehr zahlen van de Duitste romantische dichter Novalis:

Als geen getallen en figuren
nog sleutel zijn van alle creaturen,
als zij, die zoenen en liefst zingen
méér dan geleerden zien de kern der dingen
als weer de wereld vrij gaat leven
en in zichzelf, bevrijd gaat streven,
als duisternis en licht elkaar als vrienden
in echte klaarheid wedervinden
en als ons sprookjes en gedichten
de ware zin der wereld gaan berichten
dan ijlt voor één geheimzinnig woord
het hele verkeerde wezen voort!

In het Frans zegt men: Ce qui reste, les poètes le fondent.

Week 12

Een ruschenbusche

Ik droom van een wedstrijd voor het mooiste Frans-Vlaamse woord van het jaar, zo’n een oeroud Vlaams woord dat niet meer courant is in de Nederlandse taal van vandaag, en dat men dan, als eerbetoon aan het stervende Frans-Vlaams, opnieuw zou kunnen integreren in het Nederlandse taalgebied.

Bijvoorbeeld het woord ruschebusche. Weet u wat een ruschebusche is? In Frans-Vlaanderen is dat iemand die de dingen altijd anders en sneller doet dan een andere en regelmatig brokken maakt.

In zijn West-Vlaams idioticon geeft De Bo deze mooie definitie: een ruschenbusche is "een deurendal, een onversaagd en vrijmoedig mens die er met vuile voeten deftig doorgaat, die geen moeite vreest en al hinderpalen druistig doorbreekt. En De Bo concludeert: wat anderen uit vrees of lafheid niet durven dat verricht de ruschenbusche.

Het is verwant met het woord rush, volgens van Dale een term uit de harddraverij met als betekenis "snelle ren van een paard, waarbij het een ander inhaalt of voorbijsnelt", to rush in het Engels, en "reuser" in het Oud-Frans, wat ook betekent : met geweld verdrijven.

Week 11

Engeland of Engelland

Ik werk al een tijdje aan een uitgave over de heidense drie maagden van Kaaster.

Het christelijk verhaal vertelt dat de drie maagden uit Engeland kwamen en dochters waren van Koning Kenulf van Mercia. Het probleem is dat van deze koning geen dochters bekend zijn… Als dit verhaal niet klopt, hoe moet men “komend uit Engeland” verstaan?

Dr. J. Schrijnen, in zijn befaamde Nederlandse Volkskunde, deel 1, blz. 162 schrijft “dat met Engeland Engelland wordt bedoeld” en meer bepaald “ het zielenrijk , het Oudgermaanse hemelse lichtland”. Een interessante piste voor mijn studie. Wie weet meer over Engelland?

Week 10

Johan Winkler

De Friese Heel-Nederlander en taalkundige Johan Winkler overleed in Haarlem op 11 maart 1916. In zijn befaamde boek Oud Nederland schrijft hij in 1888:

Nog heden zijn er in de noordwestelijke gewesten van Frankrijk drie-vierde millioen ingezetenen, die het Vlaamsch als hunne moedertaal spreken!

123 jaar later heeft de Franse staat er voor gezorgd dat het Vlaams in Frankrijk stervende is . Onvergeeflijk voor het land van vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid!!

Week 9

Marguerite Yourcenar

Op 6 maart 1980 werd de Frans-Vlaamse schrijfster Marguerite Yourcenar, als eerste vrouw, lid van de Académie Française. Ze zal evenwel nooit een zitting van de Academie willen bijwonen.

Een mooi citaat van Marguerite Yourcenar: Un voyage d’un millier de lieues commence au premier pas qu’on fait hors de la porte. Une tour de trois cents mêtres commence à la première brique qu’on pose sur le sol. Et une forêt commence à une toute une toute petite graine qu’on met dans la terre."

Februari 2011

Week 8

Renaat Despicht

25 maart 1870 is de geboortedatum van de Renaat Despicht , de eerste professor Nederlands aan de katholieke universiteit Rijsel. Renaat Despicht was ook schrijver en dichter. Zo’n gedicht van hem is

Oost, West, thuis best

De zwatelende zwaluw
van het lukkende lot
nagelt heur nestje
in de huif van mijn huis.
De vinke voed haar jongskes
bij den bollen boom,
de merel op den malschen heester.
Geluk, je legt een leger
op de tegels van mijn thuis.

Week 7

Aangename pen

Gelezen in Bormshuis- Broederband, tijdschrift van de vrienden van het Bormshuis (Jg. 48 nr 1):

"Het Bormshuis wenst Wido Bourel van harte proficiat met de Snellaertprijs. We kennen hem reeds van toen hij zich in het midden van de jaren 1970 in de Kempen vestigde en leergierig voeling opnam met de vele 'kamers' binnen de brede Vlaamse Beweging. We hopen alvast nog meer van hem te lezen. Mogen we hem Gantois als onderwerp voorstellen, die andere Zuid-Vlaamse voorvechter van over de 'schreve' die net als Bourel taal en volk weervond? Wie wil meer weten waarom en hoe Wido Bourel als Zuid-Vlaming Nederlands leerde kunnen we zijn verzorgd uitgegeven boekje Een erfenis zonder testament van ganser harte aanbevelen . Hier is een schrijver aan het werk met een aangename pen en met liefde voor de eigen, hervonden taal. Hoogst amusant is de anektdote van de jonge Bourel die te Antwerpen aankomt en zoekend naar een onbestaande brug om de Schelde over te steken – een metropool moet toch een brug hebben -, dan maar met zijn fiets de Waaslandtunnel indook om daar, omdat hij het autoverkeer in de 'konijnenpijp' ophield, door twee 'pakkemannen' werd onderschept, die hem als straf ergens 'op den buiten' dropten."

Met dank aan Luk Dieudonné voor deze vriendelijke woorden.

Lezing over commerciële opleiding

Op 21 februari jl. hield ik een lezing over sales en salesopleiding voor een uitgelezen gezelschap van bedrijfsleiders en managers. Voor de tekst van mijn lezing, klik hier:

Week 6

Usje, busje, bone krak

IK was dezer dagen nog eens op bezoek bij mijn vriend Cyriel Moeyaert. Ik ken Cyriel al meer dan veertig jaar. Maar elke keer opnieuw verrast hij mij met zijn encyclopedische kennis over de geschiedenis, de taal en de mensen van mijn geboortestreek. Tijdens zijn lange leven verzamelde hij vele boeken en documenten, alsook een uitzonderlijke collectie foto’s over de Franse Nederlanden.

Cyriel gaf me een onbekend boekje mee, Appelsien laat je zien , een bundel met aftelrijmpjes uit de hele Nederlanden, verzameld door Maurits van Liedekerke. In dit boekje uitgegeven in 1975 nam Cyriel de aftelrijmpjes uit Frans-Vlaanderen voor zijn rekening. Tot mijn verrassing luidt de titel van zijn tekst Usje, busje, bone krak, dit is een aftelrijmpje dat hij van mij noteerde in de jaren’70. Dit aftelrijmpje gebruikte mijn grootmoeder om de haverklap, en met haar, de hele familie.

Het mooiste aftelrijmpje uit Frans-Vlaanderen werd door Cyriel in het dorpje Rubroek genoteerd:

Ulletje, mulletje,
wienke, wanje,
toppe, danke,
dikke, tiene,
elve, twaolve, dertiene!

"Om Paul van Ostaijen en Guido Gezelle te doen watertanden" schrijft Cyriel terecht.

(trefwoorden: aftelrijmen, Frans-Vlaanderen, Cyriel Moeyaert)

Week 5

Uitreiking Dr. Snellaertprijs

De uitreiking van de Dr. Ferdinand Snellaertprijs 2010 zal plaats hebben op zaterdag 7 mei 2011. De plaats van de uitreiking wordt binnenkort bekendgemaakt. Reserveer alvast deze datum in uw agenda!



Januari 2011

Week 4

Webstek

Op mijn webstek zijn volgende zaken aangepast:

De foto’s zijn vernieuwd.

In de rubriek dagklapper zijn de maanden januari en februari met een twintigtal nieuwe items aangevuld.

Week 3

Café d’Artagnan

Onlangs bezocht ik nog eens Maastricht, een prachtige stad. In Café d’Artagnan dronk ik een smakelijk bier. De papieren onderlegger onder mijn glas vertelde de geschiedenis van Charles de Batz-Castelmore, beter bekend onder de naam Charles d’Artagnan.

Deze kapitein van de Franse musketiers is inderdaad op 25 juni 1673 in Maastricht gestorven, getroffen door een Nederlandse musketschot tijdens een stormaanval om de stad in te nemen. Ik lees verder op de onderlegger : In het Waldeckpark, nabij het Tongerse Plein, markeert een standbeeld de plaats waar Charles d’Artagnan om het leven kwam.

Weten de Nederlanders dan niet dat de echte d’Artagnan niet de vriendelijke romanheld was uit de boeken van Alexandre Dumas? Dat men in Maastricht een standbeeld heeft opgericht vooriemand die, aan het hoofd van zijn musketiers, talloze plunderingen, verwoestingen, moorden en verkrachtingen in de Zuidelijke Nederlanden op zijn actief heeft? En dat d’Artagnan ook betrokken was bij de bloedige en misdadige repressie van de opstand van de Roure in de Franse Languedoc?

Wie schreef weer : l’histoire est une putain qui couche avec le vainqueur?

Week 2

Philippe Herreweghe

Philippe Herreweghe is de oprichter en dirigent van Collegium Vocale, alsook de dirigent van De Filharmonie en van het Orchestre des Champs Elysées. In Knack van 5 januari 2011 geeft hij zij mening over Frankrijk en de Fransen.

Vraag van journaliste Greet van ’t Veld: U lijkt zich van Frankrijk af te keren. Het festival van Saintes liet u aan iemand anders. U komt er enkel nog als gast. En u woonde vroeger in Parijs. Ook dat is verleden tijd. Hebt u het gehad met Frankrijk en de Fransen?

Antwoord van Herreweghe: Een Fransman heeft een aparte mentaliteit. Hij is veel met zichzelf bezig. Ik zie dat ook in orkesten. Fransen kunnen moeilijk iets aannemen van iemand anders. Dat is in een orkest nefast, want uiteindelijk heeft de dirigent het voor het zeggen. Je kunt niet oeverloos gaan discussiëren over details, zo kom je nergens. Daarom denk ik dat er ook zo weinig goede orkesten zijn in Frankrijk. In Duitsland en Oostenrijk is dat anders (...). Oké ik leid dan wel een Frans orkest, maar dat is een projectorkest waar vooral niet-Fransen in zitten. Nog iets typerend voor de Franse mentaliteit: men heeft me ooit gevraagd om in een sporthal op te treden. Daar heb ik voor bedankt. Het is hetzelfde als aan een topchirurg vragen om lessen EHBO te gaan geven. Daar steek ik mijn tijd niet in (...)

Week 1

Nieuwe initiatieven voor het nieuwe jaar

Mijn artikel Een getuigenis over Jean-Marie Gantois. Gesprekken in het Olmkasteel is zopas verschenen in het tijdschrift Delta (Meer info: Delta, Hoogpad 72, 2180 Ekeren ).

Dezelfde tekst zal ook verschijnen in het volgend jaarboek van Zannekin, De Nederlanden "Extra Muros" (Meer info: Zannekin, Paddevijverstraat 2, 8900 Ieper).

Een tweede herziene uitgave van mijn boekje Wintertijd in Frans-Vlaanderen is verschijnt eind januari.

Ik werk momenteel ook aan nieuwe projecten en uitgaven voor mogelijke publicatie in 2011:

Nog enkele toekomstige projecten (voor publicatie in 2012-2013?):

Schrijven is blijven.

Copyright © 2010 Wido Bourel
disclaimer | contact | e-post